TÜRKİYE ULUSAL COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMİ

Coğrafi Bilgi Sistemi Nedir?

Evrende yaşam olduğunu bildiğimiz tek gezegen üzerinde yaşadığımız Dünyadır. Artan nüfus, azalan kaynaklar, iklim değişikliği, çarpık kentleşme, doğal afetler, çevre kirliliği gibi insan yaşamının getirdiği sorunlara ancak ve ancak doğru planlama, etkin ve dinamik izleme, uygun yer seçimi, doğru analizler ve karar destek sistemleri gibi araçlar sayesinde çözümler bulunabilmektir. Coğrafi Bilgi Sistemi için çok genel anlamda, dünyamızı iyi anlamaya ve yönetmeye yarayan bilgi tabanlı bir araçtır diyebiliriz. Coğrafi Bilgi Sistemi kavramını oluşturan üç kelimenin anlamı incelendiğinde;

Coğrafi; bir şeyin yerle, yeryüzüyle, dünya üzerindeki konumuyla veya doğal özelliklerle ilgili olduğunu ifade eder.

Bilgi; Öğrenme, araştırma ve gözlem yoluyla elde edilen her türlü gerçek, malumat ve kavrayışın tümüdür.

Sistem; aralarında ilişki bulunan, belirli bir amaca ulaşmak için, birbirleriyle etkileşimde olan elemanlar grubudur.

Coğrafi Bilgi Sistemi; Araştırmacı, planlamacı, uygulamacı, yatırımcı ve karar verici organların ilgi alanına giren konumsal ve konumsal olmayan verilerin;

1. Toplanması,
2. Depolanması,
3. Sorgulanması,
4. Analiz edilmesi ve
5. Sunulması

için gerekli olan

1. Veri,
2. Yazılım,
3. Donanım
4. Personel ve
5. Metot

bileşenlerinden oluşan bir sistemdir.

Coğrafi veri;

1. Arazi Modeli, Hava Fotoğrafı, Ortofoto, Uydu görüntüsü gibi Harita ve Görüntülerden,
2. Çevre Düzeni Planları, Nazım İmar Planları, Uygulama İmar Planları gibi Mekansal Planlama verilerinden,
3. İmar Dağıtımı, Parselasyon, Numarataj-Adres, Kamulaştırma, Toplulaştırma gibi Arazi Düzenleme verilerinden,
4. Su Kanalizasyon, Yağmur Suyu, Elektrik, Doğalgaz gibi Altyapı verilerinden,
5. Yol, Park- Bahçe, Geçit-Tünel, Baraj gibi Üst Yapı verilerinden oluşur.

Coğrafi veri, konum bilgisi ve konumsal olmayan öznitelik bilgilerinden oluşmaktadır.

Coğrafi veri sahip olduğu konum bilgisinden dolayı diğer verilere göre farklıdır ve üstündür. Bu sebeple Coğrafi Bilgi Sistemleri diğer bilgi sistemlerine göre;

1. Çok güçlü karar destek aracıdır,
2. Çok zengin görsel iletişim aracıdır,
3. Konumsal değişiklikleri zamansal izlemek mümkündür,
4. Raporlama ve haritalama gücü yüksektir.

Coğrafi Veri, sürdürülebilir kalkınma ve ekonomik gelişme için önemli bir bileşen haline gelmiştir. Günümüzde farklı kaynaklardaki güncel coğrafi verilere anlık erişim sağlanması ihtiyaçtan ziyade zorunluluk haline gelmiştir.

Kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, özel sektör ve üniversiteler coğrafi bilgi sisteminin ana paydaşlarını oluşturmaktadır. Kalkınmanın anahtarı olan coğrafi bilgi sisteminin amaca yönelik şekilde gelişmesi, paydaşların güncel coğrafi veriye etkin bir şekilde erişimine bağlıdır.

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) Nedir, Ne İşe Yarar, Kazanımları Nedir?

TUCBS Nedir?

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi, coğrafi veri üreticisi Kurumların coğrafi verilerinin tek bir çatı altında toplanması, düzenlenmesi ve kullanıma sunulması amacıyla geliştirilmiş önemli bir projedir.

Kurumların ürettiği coğrafi verilerin paylaşabilir ve diğer kurumların paylaştığı coğrafi verilere erişilebilir olması hedeflenmektedir. Coğrafi verilerin tüm kullanıcı kurumların ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde içerik standartlarının oluşturulmasını ve coğrafi veri değişim standartlarının belirlenmesini amaçlamaktadır.

Dünyada olduğu gibi, Türkiye’de de;

1. Coğrafi (mekânsal/konumsal) bilgiye olan ihtiyacın artması,
2. Bu ihtiyacı karşılama amacıyla farklı kurum ve kuruluşlar tarafından, farklı kaynaklar ve yöntemler kullanılarak, farklı kalitede ve mükerrer olarak veri üretimi yapılması,
3. Üretim sürecinde, coğrafi veri üreten kurum/kuruluşların, üretimde ve kalitede önceliği ise kanunlarla belirlenmiş sorumluluk alanına vermek istemeleri,
4. Coğrafi veri üretimi ve paylaşımı konusunda, ulusal düzeyde koordinasyon sağlayacak teknik ve idari alt yapı olmaması nedeniyle üretilen coğrafi verilerin kalitesinin her kullanıcı için farklı nitelikte olması gibi nedenlerle standart olmaması,
5. Mükerrer veri üretimi nedeniyle ulusal işgücü, zaman ve para israfının kaçınılmaz olması,
6. Kalite ve standartları farklı verilerin karar verme süreçlerinde etkin ve verimli kullanılamaması

gibi nedenler, Kurumların, sorumlu oldukları verileri standartlara uygun olarak üretmeleri ve paylaşmaları için gerekli olan teknik, idari ve yasal altyapının ulusal ölçekte ele alınması ve düzenlenmesini gerekli kılmıştır.

TUCBS Ne İşe Yarar?

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi ile veri üretiminde oluşan belirsizlikleri ortadan kaldırarak tek tanımlı bilgiye erişim ve sorgulama yapabilmek amacıyla ilk çalışmaları kurumsal bazda 1990’lı yıllarda başlayan çalışmalar 2003 yılından itibaren Türkiye ölçeğinde, resmi olarak “Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Oluşturma Çalışmaları” başlatılmış ve 20 yıllık süreç sonunda coğrafi bilgi sistemi altyapısı kurularak, kamu kurum ve kuruluşlarının sorumluluğunda bulunan coğrafi bilgilerin ortak altyapı üzerinden kullanıcılara sunabilmeleri ve sunulan bilgilere yetkili kullanıcıların erişerek kullanabilmelerine olanak sağlanmıştır.

Günümüzde farklı kaynaklardaki güncel coğrafi verilere anlık erişim sağlanması ihtiyaçtan ziyade zorunluluk haline gelmiştir.

Coğrafi verinin değeri; güncel olması, kolaylıkla bulunabilmesi ve hızla erişilip kullanılabilmesi ile artmaktadır.

TUCBS, bunu sağlayacak altyapının kurulmasını sağlamıştır.

TUCBS’nin Kazanımları Nelerdir?

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi ile ülke genelinde veri birliği sağlanması ile farklı kaynaklardan elde edilen bilgiler arasında tutarlılık sağlanması ve veri paylaşımı kolaylaşır. Şehir planlaması, doğal afet yönetimi, tarım gibi birçok alanda etkili kararlar alınmasına yardımcı olmaktadır.

214 kurum ile yapılan entegrasyon çalışmaları sonucunda Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi için elde edilen kazanımlar aşağıdaki şekilde özetlenebilir.

1. Türkiye’nin coğrafi veri envanteri büyük oranda tespit edilmiştir.
2. Verilerin Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi platformundan paylaşımı için gerekli akıllandırma ve uyumlaştırma çalışmaları için kurumlar ile ortak çalışma yürütülmüş, kurum verileri kısmen akıllandırılmış ve Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi ile uyumlaştırılmıştır. Ayrıca, kurumlara, kalan verilerin uyumlaştırma çalışmalarının kendilerince gerçekleştirilebilmesi için gerekli eğitimler verilmiş, gerekli dokümanlar sağlanmıştır.
3. Verilerin paylaşımı ve verilere erişim için gerekli coğrafi veri servisi oluşturma, metaveri oluşturma çalışmaları için kurumlar ile ortak çalışma yürütülerek, kurum verilerinin servisleri ve metaverileri kısmen oluşturulmuştur. Ayrıca, kurumlara, kalan coğrafi veri katmanları için servis ve metaveri oluşturma çalışmalarının kendilerince gerçekleştirilebilmesi için gerekli eğitimler verilmiş, gerekli dokümanlar sağlanmıştır.
4. Kurumların Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi'ne entegre olabilmeleri için gerekli donanım, yazılım envanteri tespit edilmiştir.
5. Kurumların Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi'ne entegre olabilmeleri için gerekli coğrafi bilgi sistemi insan kaynağı ile coğrafi bilgi sistemi organizasyon yapısı tespit edilmiştir.
6. Kurumların veri paylaşımı için mevzuat kısıtının olup olmadığı tespit edilmiştir.
7. Verilerin Bakanlık portalinde paylaşıma açılabilmesi için gerekli olan kamu güvenli ağ bağlantısı çalışmaları büyük ölçüde tamamlanmıştır.

Gelinen nokta itibarıyla özetle aşağıdaki değerlendirme yapılabilir;

1. Coğrafi Bilgi Sistem Genel Müdürlüğü 2018-2024 yılları arasında planladığı TUCBS Entegrasyon Projeleri ile 214 kurumda entegrasyon çalışmalarını tamamlamıştır.
2. Kurumların büyük oranda yazılım ve donanım altyapısı yeterlidir.
3. Coğrafi bilgi sistemi organizasyon biriminin ve nitelikli coğrafi bilgi sistemi insan kaynağının bulunmaması, organizasyon birimi kurulmasında yönetimin desteğinin olmaması, Kurumlardaki iş yoğunluğu nedeniyle coğrafi bilgi sistemleri alanına personel ayrılamaması, vb. yetersizlikler tespit edilmiştir.
4. Kurum personeli bu işi ikincil iş olarak ele almaktadır. Dolayısıyla kurumlardan beklenen “kalan işlerin kendilerince tamamlanması” konusunda önemli zafiyet göze çarpmaktadır.
5. TUCBS Entegrasyon çalışmaları ile coğrafi veri üreten kurumlarda gerekli altyapı kurulumu, örnek veriler ile uygulama yapılması, gerekli eğitimler verilmiş ve kurum verilerinin tamamının entegre edilmesi kurumlara bırakılmıştır. Kurumlardan bu çalışmaların tamamlanması beklenmektedir.
6. Coğrafi Bilgi Sistemi Genel Müdürlüğü mevzuatın kendine verdiği görevler kapsamında icraatını tamamlamıştır. Bundan sonra kalan işlerin tamamlanması kurumların inisiyatifine bırakılmıştır.
7. Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi entegrasyon işlemlerine yönelik gerekli eğitimlerin verilmiş ve gerekli dokümanlarının sağlanmış olmasına rağmen kurumların entegrasyon sürecini kendi başlarına yapmalarının zor olduğu yadsınamaz bir gerçektir. Bu konunun Bakanlık Proje ekibi desteği ile çok daha etkin ve verimli bir şekilde tamamlanabileceği ön görülmektedir.
8. Türkiye’nin coğrafi veri envanterinin bu kadar detaylı, kurumlarla tespit edilmiş olması özellikle üniversitelerimiz, araştırma ve plancılarımız açısından çok büyük öneme sahiptir. Bu açıdan bu verilerin yaygın ve etkin bir şekilde paylaşılabiliyor olması önemlidir. Bu konunun da Coğrafi Bilgi Sistemi Genel Müdürlüğü açısından üzerinde önemle durulması gereken bir konu olarak ele alınması gerekli görülmektedir.

TUCBS’nin Teknik ve İdari Altyapı Çalışmalarının Tarihsel Gelişimi

TUCBS tarihsel gelişimi Şekil 2’deki konu başlıklarında ele almak yararlı olacaktır.

1990-2002 Süreci

1994-1995 yıllarında, Harita Genel Komutanlığı (mülga) liderliğinde, BHİKPK (Bakanlıklar arası Harita İşlerini Koordinasyon ve Planlama Kurulu) vasıtasıyla 1/25.000 ölçekli haritalardaki coğrafi verilerin üretim sorumluluklarının paylaştırılması hedeflenmiş ve ortak bir Türkiye Coğrafi veritabanı oluşturma girişimi başlatılmıştır.

1.  1997’de Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Politika ve Strateji Esasları dokümanı ile Ulusal Sayısal Coğrafi Bilgi Standartları çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda TUCBS coğrafi veri üretiminde ortak bir standart sağlamak üzere;
2. Terminoloji Standardı
3. Veri Yapısı Standardı
4. Sınıflandırma Standardı
5. Duyarlık Standardı
6. Geometri Standardı
7. Gösterim Standardı
8. Veri Kalitesi Standardı

geliştirilmiştir. Tüm kurumların kullanımı için geliştirilen bu standartlar, Türkiye’deki coğrafi bilgi sistemi çalışmalarını idari, teknik ve yasal yönden yönetebilecek bir organizasyon yetersizliği nedeniyle sadece Harita Genel Müdürlüğü’nce kurumsal bazda 1:25.000 ölçekli haritaların üretiminde kullanılabilmiştir.

TUCBS kapsamında bu ilk girişimler çalışmaların kurumsal bazda değil ulusal bazda daha planlı ve koordineli bir şekilde yapılması gerektiğinin anlaşılmasına da vesile olmuş ve çalışmalar bu yönde ilerlemiştir.

2003- 2004 Süreci

4 Aralık 2003 tarihinde yayımlanan e-Dönüşüm Türkiye Projesi Kısa Dönem Eylem Planı kapsamındaki 47 no’lu eylem ile “Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi’nin Oluşturulması İçin Bir Ön Çalışma Yapılması” kararı alınmıştır. Eylem, Kamu kurum ve kuruluşları, Büyükşehir belediyeleri, üniversiteler ve özel sektörün katılımıyla Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü sorumluluğunda yürütülmüştür. Raporda;

1. Ülkemizdeki ve dünyadaki Coğrafi Bilgi Sistemi çalışmaları incelenmiş,
2. Detaylı mevcut durum analizleri yapılmış,
3. Sorunlar belirlenmiş, beklentiler ortaya konmuş,
4. 2005 yılı Uygulama Planı önerisi getirilmiştir.

2005-2006 Süreci

Ülkemizin bilgi toplumuna geçiş sürecini yönetmek üzere hazırlanan e- Dönüşüm Türkiye Projesi 2005 Eylem Planı 1 Nisan 2005 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. e-Dönüşüm Türkiye Projesi 2005 Eylem Planı kapsamındaki 36 no’lu eylem ile “TUCBS Oluşturmaya Yönelik Altyapı Hazırlık Çalışmalarının Yapılması” planlanmış ve aşağıda içeriği sunulan komisyonlarla çalışmalar gerçekleştirilmiştir.

1. 1’inci Komisyon (Veri ve Standartlar Komisyonu)
2. TUCBS İşlem Kapsamının Belirlenmesi
3. TUCBS Veri Kapsamının Belirlenmesi
4. TUCBS Standartlarının Belirlenmesi
5. 2’nci Komisyon (Teknik Altyapı Komisyonu):
6. TUCBS Veri Erişimi, Veri Değişimi, Veri Güvenliği, Veri Sunumu Altyapısının Belirlenmesi
7. 3’üncü Komisyon (İdari/Yasal Altyapı Komisyonu):
8. TUCBS Kurumsal Yapılanma Esasları
9. TUCBS Kurumsal Görev ve Sorumluluklar Esasları
10. TUCBS Yasal Düzenleme İhtiyaçları

Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü sorumluluğunda yürütülen bu çalışma, Nisan 2006 tarihinde “TUCBS Politika ve Strateji Dokümanı’ nın oluşturulmasıyla sonuçlanmıştır.

2006- 2010 Süreci

11 Temmuz 2006 tarihinde yayımlanan 2006-2010 Bilgi Toplumu Stratejisi Eylem Planı kapsamındaki 75 No’lu Eylem ile ülke genelinde TUCBS Altyapısı Kurma çalışmaları başlatılmıştır.

Bu çalışma, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü koordinesinde, TÜRKSAT A.Ş. Coğrafi Bilgi Teknolojileri Direktörlüğünce 2009-2010 yıllarında gerçekleştirilmiş ve çalışma sonunda “CBS Altyapısı Kurulumu Fizibilite Etüdü Raporu” hazırlanarak yayınlanmıştır.

2011’den Günümüze Yasal Altyapı Çalışmaları

Bu konu “TUCBS’nin Yasal Altyapı Çalışmalarının Tarihsel Gelişimi” başlığı altında detaylı olarak sunulmuştur.

2018-2024 TUCBS Entegrasyon Çalışmaları

TUCBS Entegrasyon Projesi2018 yılında başlatılmış, farklı tarihlerde farklı Kurumlarda uygulanacak şekilde planlama yapılarak 2024 tarihinde tamamlanmıştır.

2018-2019 yıllarında 32 Kamu Kurum ve Kuruluşu ile 30 Büyükşehir Belediyesi TUCBS Entegrasyon Projesi gerçekleştirilmiştir.

2020-2021 yıllarında 5 İl Özel İdaresi, 5 Belediye Başkanlığı, 20 Kamu Kurum Ve Kuruluşu Ve 30 Su Ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü ile TUCBS Entegrasyon Projesi gerçekleştirilmiştir.

2022 yılında 46 İl Belediye başkanlığı ile TUCBS Entegrasyon Projesi gerçekleştirilmiştir.

2023 yılında başlatılan TUCBS Entegrasyon Projesi; TUCBS mekânsal veri altyapısının oluşturulması için içerdiği coğrafi veri kapsamı açısından önem arz eden Köylerin Altyapısının Desteklenmesi Projesi (KÖYDES) ile Bulut Kent Bilgi Sistemi (BulutKBS) projelerinin ve bu projelere veri sağlayan kurum (İl Özel İdareleri) verilerinin entegrasyon çalışmalarının gerçekleştirilmesi amacıyla başlatılmıştır.2023 yılında 28 İl Özel İdaresi ile TUCBS çalışabilirlik uyumlaştırma ve entegrasyon projesi başlatılmış ve 2024 yılı Nisan ayında tamamlanmıştır.

2024 yılında ise kalan 18 İl Özel İdaresi ile çalışmalar başlatılmış olup Aralık 2024’de tamamlanmıştır.

TUCBS’nin Yasal Altyapı Çalışmalarının Tarihsel Gelişimi

1. 29 Haziran2011 tarihli 644 No’lu Kanun Hükmünde Kararname ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bünyesinde Coğrafi Bilgi Sistemi Genel Müdürlüğü (CBSGM) kurulmuştur.
2. 26 Eylül 2016 tarihinde 2016/9260 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı yayınlanmıştır.
3. 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete’de 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi yayınlanmıştır. Kararnamede Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğüne;
4. Ulusal Coğrafi Bilgi Sisteminin kurulmasına, kullanılmasına ve geliştirilmesine dair iş ve işlemleri yapmak, yaptırmak, mahalli idarelerin planlama, harita, altyapı ve üstyapıya ilişkin faaliyetleri ile ilgili Kent Bilgi Sistemlerinin kurulması, kullanılması ve Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi ile entegrasyonu desteklemek” yer almaktadır.

Aynı Kararnamenin 108 inci maddesinin (b) ve (g) bentlerinde;

1. Çağdaş coğrafi bilgi teknolojilerinin ülkede etkin ve verimli bir şekilde kullanılmasını teşvik etmek ve eşgüdümü sağlamak,
2. Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi kapsamında resmi ve özel kurum ve kuruluşlarca üretilen mekânsal verilerin sunulduğu portalı kurmak ve işletmek

görev ve yetkileri verilmiştir.

1. 07/11/2019 tarihli ve 30941 sayılı Resmi Gazete’de 49 sayılı Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi yayımlanmıştır. Bu kararname ile Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi ve altyapısına ilişkin kamu kurum ve kuruluşları arasında koordinasyonun sağlanması, hedef ve stratejilerin oluşturulması, coğrafi veri temaları içinde yer alan coğrafi veri ve bilginin üretilmesi ve güncelliğinin sağlanması, yönetilmesi, kullanılması, erişimi, güvenliğinin sağlanması, paylaşılması ve dağıtımına yönelik usul, esas ve standartlar ile kararname kapsamında oluşturulan kurulların, kamu kurum ve kuruluşlarının, gerçek ve tüzel kişilerin görev, yetki ve sorumluluklarının belirlenmesi amaçlanmıştır.

49 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 6. Maddesinin 1. Fıkrası (a), (b), (c),(ç) ve (d) bentleri ile “Üretiminden sorumlu oldukları coğrafi verilerin ve veri bilgilerinin; mükerrer üretiminin önlenmesi için gerekli tedbirleri almakla, doğruluğunu, kalitesini, güncelliğini, güvenliğini ve gizliliğini sağlamakla, söz konusu Kararname kapsamında belirlenen ilke, usul, esas ve standartlara uyumlaştırılmasını ve paylaşılmasını sağlamakla, erişim ve paylaşımını sağlamak için gerekli sistem altyapısını kurmak, işletmek ve güvenliğini sağlamak, Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna sunulmasını sağlamak” görev ve yetkileri kamu kurum ve kuruluşlarına verilmiştir.

1. 20/02/2020 tarihli ve 31045 sayılı Resmi Gazete’de Coğrafi Bilgi Sistemleri İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun yayımlanmıştır.
2. 01/10/2020 tarihli ve 31261 sayılı Resmi Gazete’de Coğrafi Bilgi Sistemi Uzmanlığı Yönetmeliği yayımlanmıştır.
3. 10/02/2021 tarihli ve 31391 sayılı Resmi Gazete’de Coğrafi Veri Lisans Yönetmeliği, Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği ve Coğrafi Bilgi Sistemlerine İlişkin Kurullar ve Çalışma Heyetleri Hakkında Yönetmelik yayımlanmıştır. Coğrafi veri temaları ile bu temalardan sorumlu olan kamu kurum ve kuruluşlarını gösteren Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisindeki tüm coğrafi verileri üretecek yerli ve yabancı özel hukuk tüzel kişilerinin çalışma usul ve esaslarını belirleyen Coğrafi Veri Lisans Yönetmeliği ile 49 sayılı Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ekli (1) sayılı listede yer alan coğrafi veri temaları ile bu temalardan sorumlu olan kamu kurum ve kuruluşlarını gösteren Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisindeki tüm coğrafi verilerin, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişilerince toplanması, üretilmesi, paylaşılması veya satılmasına ilişkin izinler ise 10.02.2021 tarihli ve 31391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği ile belirlenmiştir.
4. 24/08/2022 Tarih ve 2022/1 Karar numaralı Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Kurul Kararı yayımlanmıştır. Söz konusu karar ile ekte yer alan Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi’nin “Ulusal Coğrafi Veri Paylaşım Matrisi’nin”, “Coğrafi Veri Erişim, Paylaşım ve Kullanımına İlişkin Usul ve Esasları’nın” ve Afet ve Acil Durumlarına İlişkin Coğrafi Veri Üretimi ve Paylaşımı Usul ve Esasları’nın; Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında 49 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 8. Maddesinin 6. Fıkrası gereğince Resmi Gazete’de yayımlanması kararlaştırılmıştır.
5. 31/03/2023 tarihli ve 32149 sayılı Resmi Gazete’de Coğrafi Veri Lisans Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve Coğrafi Bilgi Sistemlerine İlişkin Kurullar ve Çalışma Heyetleri Hakkında Yönetmelik Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlanmıştır. Söz konusu yönetmelikler de olarak lisans sınıflandırmaları, uygulama rehberi, veri madenciliği, verinin sahibi kurum, denetim, izin yükümlülüğü ve cezai hükümleri gibi alanlarda güncelleme yapılmıştır.
6. 08/03/2023 tarihli ve 2023/6909 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı gereğince 2023 Yılı Köylerin ve Altyapısının Desteklenmesi Projesi Ödeneğinin İller ve İlçeler Bazında Dağılımına, Kullandırılmasına, İzlenmesine ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar yayımlanmıştır. Söz konusu kararın 25.maddesi gereğince KÖYDES projesi kapsamında yapılan işlerin KÖYDES Yatırım İzleme Sistemi üzerinden görüntülenebilmesi, takibinin yapılabilmesi ve bilgi alınması amacıyla sayısal verilerin üretilerek güncel olarak CBS’ye aktarılmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.

TUCBS Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk ve Paylaşım Matrisi

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi kapsamında coğrafi veri yönetimi, sorumlulukların belirlenmesi ve paylaşım düzenlemeleri için iki temel matris oluşturulmuştur:

1. Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi
2. Ulusal Coğrafi Veri Paylaşım Matrisi

Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi

Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi, coğrafi veri temalarının üretiminden ve güncellenmesinden sorumlu olan kamu kurum ve kuruluşlarını tanımlamaktadır. 49 sayılı Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ekli (1) sayılı listede yer alan coğrafi veri temaları ile bu temalardan sorumlu olan kamu kurum ve kuruluşlarını gösteren bu matris Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından oluşturulmuş ve 30 Haziran 2020 tarihli ve 31171 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Amacı, belirli coğrafi veri temalarının hangi kurumun sorumluluğunda olduğunu netleştirerek mükerrer veri üretiminin önüne geçmektir.

Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisindeki tüm coğrafi verilerin, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişilerince toplanması, üretilmesi, paylaşılması veya satılmasına ilişkin izinler ise 10.02.2021 tarihli ve 31391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Bu yönetmelikle; Coğrafi Veri Lisans Yönetmeliği kapsamında lisans verilenler, izin kapsamı dışında bırakılmış, kamu tüzel kişilerinin ulusal coğrafi veri sorumluluk matrisi kapsamındaki coğrafi verileri toplaması, üretmesi, paylaşması veya satması Bakanlık iznine bağlanmış, ancak kamu tüzel kişileri 14.02.2020 tarihli ve 7221 sayılı Coğrafi Bilgi Sistemleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında izin bedelinden muaf tutulmuş, gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri, kamu kurumları ve kamu tüzel kişileri için yürüttükleri faaliyetler kapsamında üretecekleri verileri ticarete konu etmeleri durumunda veri izin bedeli ödemekle yükümlü tutulmuşlardır.

Veri Sorumluluk Matrisine ilişkin çalışmalar, Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü (CBSGM) tarafından yürütülmekte olup,Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi üzerinden erişilebilmektedir.

Ulusal Coğrafi Veri Paylaşım Matrisi

Ulusal Coğrafi Veri Paylaşım Matrisi, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerin coğrafi verilere erişim, paylaşım ve kullanım yetkilerini tanımlar. 5 Aralık 2022 tarihli ve 32034 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren bu matris, 11 bakanlık, 42 genel müdürlük ve 3 başkanlık tarafından üretilen 520 adet coğrafi veri katmanı için kısıtlılık derecelerini belirlemektedir. Böylece, hangi verilerin kimler tarafından kullanılabileceğini ve paylaşılabileceğini düzenleyerek, verilerin güvenli ve kontrollü bir şekilde paylaşılmasını sağlanmaktadır.

Resmi Gazete’de Kurumların sorumlu oldukları coğrafi veriler kısıtlılık dereceleri liste olarak yer almaktadır.

Resmi Gazete’ de yer alan eklerinde, katman bazında kısıtlılık derecelerini, paylaşım şekli, paylaşım alanı, öznitelik paylaşımı, seviyelerinin bulunduğu veri paylaşım matrisleri yer almaktadır.

Matrisin okunması, belirtilen kurumlar ve paylaşım koşullarına göre yapılır. Matrisi okurken aşağıdaki adımlar izlenir:

Matrisin başında, incelenen coğrafi veri katmanının adı, veri sahibi kurum, kısıtlılık derecesi, TUCBS alt tema ve katman adları bilgisi yer almaktadır.

Paylaşım Şekli: Matriste "Görüntüleme Servisi", "İndirme Servisi" ve "Fiziksel Veri" olmak üzere üç ana paylaşım şekli belirtilmiştir.

Görüntüleme Servisi, coğrafi verilerin çevrimiçi olarak görüntülenmesine izin verir.

İndirme Servisi, verilerin hem görüntülenmesine hem de indirilmesine olanak tanır.

Fiziksel Veri ise verilerin taşınabilir elektronik ortamda paylaşılmasını ifade eder.

Seviye ve Kullanıcı Grupları: En alttaki satırlar, farklı kullanıcı gruplarını ifade eder. Bunlar; Cumhurbaşkanlığı ve Bakanlıklar, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, Özel Şirketler ve Vatandaşlar olarak sıralanmıştır. Her bir grup için A'dan E'ye kadar harfler atanmıştır.

Paylaşım Alanı: Verinin tamamının mı yoksa sadece belirli bir bölgesinin mi paylaşıldığını gösterir.

Öznitelik Paylaşımı: Veri setlerine ilişkin özniteliklerin hangi seviyede paylaşıldığını belirtir.

İzin ve Ücret Durumu: Matrisin alt kısmında, veri paylaşımı için veri sahibi kurum izninin alınıp alınmadığını (Evet/Hayır) ve paylaşımın ücretli ya da ücretsiz olup olmadığını (Ücret Durumu) belirten bölümler bulunur. Kamu kurum ve kuruluşları arasında coğrafi veri paylaşımı ücretsizdir bu nedenle sadece özel şirketler ve vatandaşlar için veri paylaşımının ücretli olabileceği belirtilmiştir.

Erişilebilirlik: Her paylaşım türü ve kullanıcı seviyesi için erişilebilirlik durumu, tüm birimlerinin ve personelinin erişime izin verilmesi durumunda yeşil renk ile "TÜM" ifadesi, sadece belirlenen birimin erişebileceğini "BRM" ifadesi ile, sadece belirli personellerin erişebileceğini "PRS" ifadesi kullanılarak belirtilir.

Matris, Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü (CBSGM) tarafından yürütülmekte olup, Coğrafi Veri Paylaşım Matrisi Listesi  üzerinden erişilebilir hale getirilmektedir.

TUCBS Veri Tanımlama Dokümanı

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Tanımlama Dokümanları, 07.11.2019 tarihli ve 30941 sayılı Resmî Gazete ’de “Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında 49 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” “coğrafi bilgi sistemleri hizmet ve uygulamalarına ilişkin tüm faaliyetlerde coğrafi verinin toplanmasında, üretilmesinde, depolanmasında, paylaşımında, kullanımında ve sunumunda ulusal standartlara uyulması” ilkesi gereği hazırlanmıştır. olup, coğrafi verilerin tutarlı, erişilebilir ve sürdürülebilir bir biçimde yönetilmesi amacıyla oluşturulan standartlardır. Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Yürütme Kurulu’nun 27 Şubat 2020 ve 20 Ağustos 2020 tarihli kararları doğrultusunda, Türkiye genelinde standartlaştırılmış 32 farklı coğrafi veri teması belirlenmiş ve coğrafi veri paylaşımında ortak bir dil ve veri yapısı oluşturulması amacıyla bu temalar için tanımlama dokümanları hazırlanmıştır. Böylece veri üreticisi kurum ve kuruluşlar, sahip oldukları coğrafi verileri bu dokümanlara uygun bir şekilde Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu aracılığıyla paylaşmakla yükümlü kılınmıştır. Bu dokümanlar, veri üretici kamu kurum ve kuruluşlarının ürettikleri coğrafi verilerin Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi ile uyumlu hale getirilmesini sağlamak amacıyla düzenlenmiş ve 09 Temmuz 2020 tarihli ve 31180 sayılı (Mükerrer) ile 18 Eylül 2020 tarihli ve 31248 sayılı (Mükerrer) Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Tanımlama dokümanları, her bir coğrafi veri temasının içeriğini, veri yapısını ve formatını belirten teknik ayrıntılar içerir. İçerik, veri temalarının Unified Modeling Language (UML) modelleri, veri tipleri, kod listeleri ve diğer teknik özellikleri ile detaylandırılmıştır.

Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü, yayımlanan bu dokümanları çevrimiçi olarak erişime açmıştır. https://rehber.tucbs.gov.tr/veri-temalari adresi üzerinden kullanıcılar, ilgili tanımlama dokümanlarına ulaşabilmektedir.

Veri tanımlama dokümanlarının hazırlanmasında esas alınan ve TUCBS kapsamındaki tüm genel tanımlamaları içeren temel dokümanlar Coğrafi Bilgi Sistemi Genel Müdürlüğü tarafından https://cbs.csb.gov.tr/tucbs-temel-dokumanlar-i-86100 adresi üzerinden yayımlanmaktadır. Bu kapsamda her bir dokümanın içeriği aşağıda kısaca özetlenmiştir:

1. Birlikte Çalışabilirlik Usul ve Esasları Rehberi: Başta kamu kurum ve kuruluşları olmak üzere, kamuya elektronik ortamda hizmet sunan tüm kurumlar arasında birlikte çalışabilirliği sağlamak ve bu çerçevede yetki, sorumluluk, esas, prensip, yöntem ve kriterler ile teknik standartları belirlemek amacıyla hazırlanmıştır.

1. Genel Kavramsal Model: Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi veri temalarına ait kavramsal veri modelleri, ISO/TC211 coğrafi bilgi standartlarının temel şemaları ve diğer uluslararası düzeydeki girişimlerin kabul edilen ve uygulanabilir esasları temel alınmaktadır. Bu doküman, TUCBS Ulusal Coğrafi Veri Temaları tanımlama dokümanlarında uyumlaştırılmış veri tanımlaması sağlamak için genel çerçeve sunar.

1. Genel Kavramlar Sözlüğü: Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi dokümanlarında kullanılan ortak terminolojiyi belirten genel terimleri ve tanımları içerir. Bu doküman ile farklı dokümanlarda ortak ve tutarlı bir dilin kullanılmasını amaçlamaktadır.

1. Metaveri Tanımlama Dokümanı: Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sisteminin metaveri standardının belirlenmesi amacıyla oluşturulmuş bir dokümandır. Bu doküman, ISO/TC 211 komitesi tarafından yayımlanan ve yine Türk Standartları Enstitüsü tarafından da Türk Standardı olarak kabul edilen TS EN ISO 19115-1, TS EN ISO 19115-2 ve TS EN ISO 19115-3 numaralı standartlar dikkate alınarak hazırlanmıştır.

1. Teknik Birlikte Çalışabilirlik Usul ve Esasları: 49 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gereği, coğrafi verinin üretim ve sunum süreçlerine ilişkin teknik esasların, yöntemlerin, hizmetlerin sunumu süreçlerinde kullanılan sistemlerin, teknolojilerin, hizmetleri bağlayan uygulamaların ve bunlara ait altyapıların açıklanması amacıyla hazırlanmıştır.

1. Veri Temaları Tanımı ve Kapsamı Dokümanı: Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi kapsamında coğrafi veri temalarına ait kavramların tanımları ve kapsamlarının belirlenmesine yönelik olarak hazırlanmıştır.

1. Veri Tanımlama Şablonu Dokümanı: Coğrafi veri teması tanımlama dokümanlarının hazırlanması amacıyla kullanılan şablon dokümandır.

Söz konusu temel dokümanlar dikkate alınarak veri tanımlama dokümanları Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından 32 tema için ayrı ayrı olmak üzere hazırlanmış ve https://rehber.tucbs.gov.tr/veri-temalari adresi üzerinden paylaşıma açılmıştır.

Veri tanımlama dokümanlarında her bir veri teması için, yönetici seviyesinden kullanıcı seviyesine kadar ilgili tarafların anlayabileceği şekilde veri temasının kapsam ve içeriği özetlenmiştir. Söz konusu dokümanlarda yer alan Unified Modeling Language (UML) diyagramları, bu kılavuzda yer alan tanımlamaların ana öğelerini ve ilişkilerini genel olarak açıklamakta olup coğrafi nesne türlerinin, özniteliklerinin ve ilişkilerinin tanımlarına Detay Kataloğunda yer verilmiştir. Detay Kataloğunda yer alan veri modelinin içeriği, tematik uzmanlığı olup Unified Modeling Language (UML) yapısını bilmeyen kullanıcılarca anlaşılabilecek şekilde hazırlanmıştır. Her bir veri tanımlama dokümanında, teknik hükümler ve temel kavramlar genel olarak örneklerle açıklanmıştır.

Dokümanlar genel olarak terimler, tanımlar, semboller, kısaltmalar, teknik uygulama kuralları ve uygulama şemalarına ait genel değerlendirmeleri içermektedir. Ayrıca, her bir temaya özgü veri içeriği, veri yapısı, uygulama şemaları ve açıklamaları, kod tabloları, katmanların stil gereksinimleri, veri kalitesi ögeleri ve metaveriye özgü bilgiler de dokümanlarda yer almaktadır. Bu dokümanda içinde yer alan genel başlıklar ve içeriğine ait bilgiler aşağıda yer almaktadır:

Veri İçeriği ve Yapısı

Veri içeriği ve yapısı başlığı altında şema adları, şema içeriği ve amacı açıklanmaktadır. Veri temasında bulunan coğrafi veri setlerinin değişimi ve sınıflandırılması için kullanılacak olan tipler ise uygulama şemalarında tarif edilmektedir.

İlgili temaya ait veri içeriği ve yapısına yönelik açıklamalar Her bir veri tanımlama dokümanının “Veri İçeriği ve Yapısı” başlığı altında yer almaktadır.

Referans Sistemleri, Ölçü Birimleri ve Gridler

Ulusal standartlarda belirlenen referans sistemlerinin kullanımı birlikte çalışabilirlik açısından önemli olmakla birlikte, coğrafi veri paylaşımı kapsamında da farklı kurumlar tarafından üretilen verilerin ortak altyapı üzerinden sunulmasını mümkün kılmaktadır. İlgili başlık altında Referans sistemleri, ölçü birimleri ve gridlere yönelik detaylı bilgiler yer almaktadır.

Referans Sistemleri, Ölçü Birimleri ve Gridler ile ilgili detaylar Her bir veri tanımlama dokümanının “Referans Sistemleri, Ölçü Birimleri ve Gridler” başlığı altında yer almaktadır.

Daha detaylı yönlendirme ve bilgilendirme için Koordinat Referans Sistemleri ve Coğrafi Grid Sistemlerine yönelik hazırlanmış olan kayıt dokümanı https://tucbs-public-api.csb.gov.tr/tucbs/tucbs_tanimlama_dokumanlari/TUCBS_CG.pdf adresi üzerinden incelenebilir.

Veri Kalitesi

Coğrafi veri kalitesi kısaca verinin kullanıma uygunluğunun tespit edilmesi anlamına gelmektedir. Coğrafi veri kalitesinin sağlanması için Türk Standartları kapsamında tanımlamalar yapılmıştır. Söz konusu standartların kullanımı, üretilen verilerin kullanım amacını karşılayıp karşılamadığını değerlendirmek açısından gereklidir. Veri üreticisinin diğer kurumlardan veri temin etmesi durumunda, bu standartların varlığı dış kaynaktan alınan verinin kabul edilip edilmeyeceğini belirleme noktasında önem arz etmektedir.

Veri kalitesine bileşenlerine ait detaylar Her bir veri tanımlama dokümanının “Veri Kalitesi” başlığı altında yer almaktadır.

Metaveri

Metaveri sayesinde kullanıcılar verinin amacına uygun olup olmadığına karar verebilmekte ve kullanım esnasında veri hakkında bilgi sahibi olabilmektedirler. 49 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gereği tüm kurum ve kuruluşlar sorumlu oldukları coğrafi verileri coğrafi veri servisleri ve metaverileri ile birlikte, tanımlama dokümanlarına uygun olarak Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu ile paylaşmak ile yükümlüdür.

Metaveriye ait detaylar her bir veri tanımlama dokümanının “Birlikte Çalışabilirlik İçin Metaveri Öğeleri” başlığı altında yer almaktadır.

Veri Teslimi

Coğrafi veri üreticilerinin, ürettikleri verileri Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi'ne (TUCBS) nasıl teslim edecekleri konusunda bir kılavuz sunmaktadır.

Veri teslimine ait detaylar her bir veri tanımlama dokümanının “Veri Teslimi” başlığı altında yer almaktadır.

Kartografik gösterim

Her bir tema için tanımlanan coğrafi nesne tiplerinin kartografik gösteriminde kullanılacak katmanlar ve stiller için kuralları tanımlamaktadır.

Kartografik gösterime ait detaylar her bir veri tanımlama dokümanının “Kartografik Gösterim” başlığı altında yer almaktadır.

Hazırlanmış olan veri tanımlama dokümanları ve bu dokümanlarda esas alınan standartlarla ilgili kılavuz eğitim dokümanı olarak Coğrafi Veri Temalarına İlişkin Tanımlama Dokümanları ve Standartlar Eğitim Dokümanı hazırlamıştır. Coğrafi Veri Temalarına İlişkin Tanımlama Dokümanları ve Standartlar eğitim dokümanı, veri üreticisi kamu kurum ve kuruluşlarının coğrafi verilerini standartlara uygun olarak Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu üzerinden veri servisleri aracılığıyla paylaşabilmesini sağlayacak yol haritasının oluşturulması sürecini kapsamaktadır.

Entegrasyon Hakkında Temel Bilgiler

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Entegrasyonu, kurumların ürettikleri coğrafi verilerin paylaşabilir ve diğer kurumların paylaştığı coğrafi verilere ise erişimlerini sağlayarak kullanabilir olması için belirli standartlar ve uyum kriterleri doğrultusunda Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu üzerinden paylaşılmasını sağlayan bir süreçtir.

Bu entegrasyon süreci, Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından yönetilmektedir ve coğrafi verilerin daha etkin ve verimli bir şekilde kullanılmasını sağlamayı amaçlamaktadır.

TUCBS Entegrasyonunun Amacı

TUCBS Entegrasyonu, ülke genelinde çeşitli kamu kurumları tarafından üretilen coğrafi verilerin standart bir yapı içinde bir araya getirilmesini ve yönetilmesini amaçlar. Bu sürecin temel hedefleri şu şekildedir:

1. Veri Standartlarının Oluşturulması ve Korunması: Entegrasyon sürecinde, üretilen tüm coğrafi verilerin TUCBS standartlarına uygun olarak düzenlenmesi sağlanır. Böylece verilerin doğruluğu, güncelliği ve güvenilirliği artırılır.
2. Veri Paylaşımı ve Erişim Kolaylığı: Ulusal Coğrafi Veri Paylaşım Matrisi ile belirlenen kurallar doğrultusunda, tüm kurumların ihtiyaç duyduğu verilere UCBP üzerinden tek bir merkezden erişim sağlanır. Farklı kurumlar arasındaki veri paylaşımı ve erişiminin kolaylaştırılması, karar alma süreçlerini hızlandırır.
3. Mükerrer Veri Üretiminin Önlenmesi: Kamu kaynaklarının verimli kullanılmasını sağlamak adına, aynı verilerin farklı kurumlar tarafından yeniden üretilmesini engeller. Bu da maliyetleri azaltır ve verimliliği artırır​.
4. Uluslararası Standartlarla Uyum: TUCBS Entegrasyonu, coğrafi verilerin uluslararası standartlara uygun hale getirilmesini sağlayarak, ülkemizin coğrafi bilgi sistemleri alanında global düzeyde rekabet etmesine olanak tanır.

TUCBS Entegrasyonun Gerekliliği

1. Güvenli Veri Altyapısı: Entegrasyon ile kamu güvenli ağı kullanılarak güvenli veri paylaşımı sağlanır. Bu sayede, veri kaybı ve güvenlik riskleri minimize edilir.
2. Teknolojik Uyumluluk ve Güncellik: Coğrafi veri üreticisi kurumlar tarafından oluşturulan verilerin, TUCBS UML modeline uygun olarak sürekli güncel tutulması sağlanır.
3. Yasal Zorunluluklar ve Ulusal Strateji: 49 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca, TUCBS Entegrasyonu kamu kurumlarının coğrafi veri üretimi ve paylaşımı konularında sorumluluklarını yerine getirmeleri açısından zorunludur. Bu kararname, TUCBS ile ilgili kurallar, standartlar ve stratejiler çerçevesinde veri paylaşımına uyum sağlamayı zorunlu kılar.

TUCBS Entegrasyonu İçin Nelere İhtiyaç Vardır?

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) entegrasyonu, kamu kurumlarının coğrafi verilerinin TUCBS standartlarına uyumlu hale getirilmesi ve Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu (UCBP) üzerinden erişilebilir olması için belirli gereklilikleri içerir. Entegrasyon sürecinin başarıyla yürütülebilmesi için aşağıda belirtilen teknik ve idari gereksinimler sağlanmalıdır.

Teknik Altyapı Gereksinimleri:

1. Güvenli Ağ Bağlantısı: Coğrafi veri servislerinin güvenli olarak paylaşılabilmesi için Bakanlık ile paylaşım yapacak Kurum arasında kamu güvenli ağ bağlantısının sağlanması gerekmektedir. Sağlanan bu bağlantı ile kamu güvenli ağ üzerinden paylaşılan coğrafi veri servislerine Kurumlar tarafından erişim sağlanabilecektir. Bu sayede, veri güvenliği sağlanarak dış müdahalelere karşı koruma sağlanır​.
2.  Sunucu ve Veritabanı Yapılandırması: Coğrafi verilerin depolanması ve uyumlaştırma çalışmalarının gerçekleştirilebilmesi için veri saklama ve işleme kapasitesi yüksek bir sunucu ve ilişkisel veritabanı sistemine ihtiyaç vardır. Bu kapsamda Kurum sunucusu üzerinde herhangi bir veritabanı bulunmaması durumunda sunucu üzerine açık kaynak kodlu veritabanı (PostgreSQL) kurulumu Entegrasyon Proje Ekibince yapılır.
3. Harita Sunucu Uygulamaları: Web tabanlı harita servislerinin sunulabilmesi için bir harita sunucusu kurulumu yapılmalıdır. Kurum sunucusu üzerinde herhangi bir harita sunucusu bulunmaması durumunda sunucu üzerine açık kaynak kodlu harita sunucusu (GeoServer) kurulumu Entegrasyon Proje Ekibince yapılır.

Coğrafi Veri Uyumlaştırma:

CAD formatında veya farklı formatlarda bulunan veriler, coğrafi bilgi sistemlerine uygun şekilde veritabanında bulunmalıdır. Söz konusu veriler sorgulanabilir ve ilişkilendirilebilir.

1. Veri Uyumlaştırma Çalışmaları: Coğrafi veri yapısının TUCBS UML modeline uyumlu hale getirilerek TUCBS standartlarına uygun hale getirilmesi gerekir. Bu süreçte, her veri katmanı için tekil tanımlayıcılar, veri tipleri ve katalog bilgileri gibi teknik detayları belirlenek TUCBS kapsamında belirlenen standart kolon yapısına uygun hale getirilerek uyumlaştırma çalışması gerçekleştirilir.

Metaveri (Metadata) Oluşturma:

1. Veri Hakkında Bilgilendirme Metaverileri: Coğrafi verinin kim tarafından, ne zaman, nasıl ve ne amaçla üretildiği bilgilerini içeren metaveriler oluşturulmalıdır. Bu, verilerin daha kolay tanımlanmasını sağlar.
2. Metaveri Kayıt Portalı Kullanımı: Metaveriler, Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu üzerinde yer alan Metaveri Kayıt Portalı aracılığıyla sisteme girilir.

Coğrafi Veri Servisleri:

1. Standartlara Uygun Veri Servisleri Oluşturma: TUCBS kapsamında veri paylaşımı için WMS (Web Map Service), WFS (Web Feature Service), WCS (Web Coverage Service), WMTS (Web Map Tile Service) gibi Open Geospatial Consortium (OGC) standartlarına uygun coğrafi veri servislerinin oluşturulması gerekmektedir. Bu servisler, coğrafi verilere erişimi hızlı bir hale getirir.
2. Servislerin UCBP’ye Entegrasyonu: Uyumlaştırması tamamlanan sanal tablolara ait coğrafi veri servisleri ilgili katmana ait metaveri içerisine eklenir. Kurumlar, bu servisleri Metaveri Kayıt Portali üzerinden tanımlar ve yönetir.

İdari Gereksinimler:

1. Veri Gizlilik ve Güvenlik Derecelendirmesi: Entegrasyona konu olan verilerin gizlilik ve güvenlik dereceleri ilgili kurumlar tarafından belirlenmeli ve veri paylaşımında bu kurallara uyulmalıdır.
2. Kullanım ve Paylaşım Koşulları: Her kurum, kendi verilerinin kimlerle ve hangi koşullarda paylaşılacağını belirlemelidir. Bu koşullar, Ulusal Coğrafi Veri Paylaşım Matrisi ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak tanımlanır.
3. Kurum İçi Organizasyon: Entegrasyon süreci boyunca coğrafi veri üretimi, güncellenmesi ve paylaşımı ile ilgili görev dağılımları ve sorumluluklar net bir şekilde tanımlanmalıdır. Ayrıca, veri yönetimi ve entegrasyonu için yetkin personelin (CBS uzmanı) istihdam edilmesi sürecin etkinliğini artırır​.

TUCBS entegrasyonu için teknik donanım, yazılım gereksinimleri, veri akıllandırma ve uyumlaştırma çalışmaları, güvenli ağ altyapısı ve idari düzenlemeler gibi pek çok unsur gereklidir. Bu bileşenlerin sağlanması ve ilgili personelin eğitilmesi, kamu kurumlarının coğrafi verilerini etkin ve güvenli bir şekilde paylaşmalarını sağlar ve TUCBS entegrasyonunu sürdürülebilir kılar​.

TUCBS Entegrasyon Yol Haritası Nedir?

TUCBS Entegrasyon yol haritası, kurumların coğrafi verilerini entegre etme sürecini kapsayan detaylı bir planı ifade eder. Bu plan, coğrafi verilerin standartlaştırılması, paylaşılması ve kullanılması amacıyla belirlenen adımları içerir.

Kurumların coğrafi verilerini TUCBS üzerinden paylaşımı kapsamında izlenmesi gereken yol ve yöntemler için Entegrasyon Yol Haritası hazırlanmıştır.

Bu yol haritası, TUCBS'nin etkin bir şekilde uygulanabilmesi ve kurumlar arası veri paylaşımının artırılması amacıyla hazırlanmıştır. Entegrasyon süreci, tüm paydaşların iş birliği ile yürütülmektedir.

Kurumların coğrafi verilerinin TUCBS üzerinden paylaşımı kapsamında yapılacak çalışmalar 5 adımdan oluşmaktadır. Bu adımlar aşağıda belirtilmiştir.

1. Entegrasyon Öncesi Teknik ve İdari Çalışmalar,
2. Veri Akıllandırma,
3. Coğrafi Veri Uyumlaştırma,
4. Coğrafi Veri Servisi (WMS, WFS, WCS, WMTS) Oluşturma,
5. Metaveri Oluşturma.

Entegrasyon Öncesi Teknik ve İdari Çalışmalar

Entegrasyon öncesi teknik çalışmalar 3 aşamada tamamlanmaktadır. Bu aşamalar aşağıda detaylandırılmıştır.

1. Birinci aşama, kamu güvenli ağ bağlantısının sağlanmasıdır. Kamu güvenli ağ bağlantısı, Kurum ile T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasında veri paylaşımının güvenli bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlar.
2. İkinci aşama, TUCBS ile entegrasyon kapsamında kullanılacak Kurum donanım altyapısının yeterli hale getirilmesidir. Entegrasyon çalışmalarının Kurum verileri ile gerçekleştirilebilmesi için Kuruma ait coğrafi verilerinin yer aldığı bir sunucu bulunması gerekmektedir.
3. Üçüncü aşama ise, coğrafi verilerin depolandığı sunucuda gerekli uygulama kurulumlarının gerçekleştirilmesidir. Entegrasyon çalışmalarının gerçekleştirilebilmesi için sunucuda bir veritabanı ve bir harita sunucusuna ihtiyaç duyulmaktadır.

Entegrasyon öncesi idari çalışmalar 3 aşamada tamamlanmaktadır. Bu aşamalar aşağıda detaylandırılmıştır.

1. Birinci aşama, Kuruma ait coğrafi verilerin gizlilik derecelerinin Kurum tarafından belirlenmesidir.
2. İkinci aşama, Kuruma ait coğrafi verilerin paylaşım ve kullanım koşullarının Kurum tarafından tanımlanmasıdır.
3. Üçüncü aşama ise, teknik altyapının entegrasyona hazır hale getirilmesi ve sürekliliğinin sağlanmasına yönelik gerekli önlemlerin alınmasıdır.

Veri Akıllandırma

Bir verinin CBS uygulamalarında kullanılabilmesi için tanımlanabilir, sorgulanabilir ve ilişkilendirilebilir yapıda olması gerekmektedir. Veri akıllandırma, farklı formatlarda bulunan verilerin veritabanına aktarılması işlemi olarak tanımlanmaktadır.

Coğrafi Veri Uyumlaştırma

Bir veri yapısının, farklı bir veri yapısına dönüştürülmesi işlemi veri uyumlaştırma olarak tanımlanabilir. TUCBS kapsamında veri uyumlaştırma ise, Kurum veri yapısının TUCBS standartlarında belirlenen veri yapısına dönüşüm işlemidir. Bu kapsamda, coğrafi verinin TUCBS de dahil olduğu UML Model (https://tucbs-public-api.csb.gov.tr/tucbs/tucbs_uml_model_v3/) üzerinden; teması, alt teması, hangi detaya karşılık geldiği (tekil tanımlayıcısı), kod listeleri, gösterim bilgileri vb. inceleme çalışmaları yapılmakta, böylece, coğrafi verilerin uyumlaştırmaya hazır hale getirilmesi sağlanmaktadır.

Coğrafi Veri Servisi (WMS, WFS, WCS, WMTS) Oluşturma

TUCBS kapsamında, paylaşım ve kullanım koşulları belirlenen coğrafi verilerin veri paylaşımı web üzerinden coğrafi veri servisleri aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Bu sayede coğrafi veriye erişim daha az maliyetli, daha hızlı ve daha güvenilir bir şekilde sağlanmaktadır. TUCBS kapsamında oluşturulan coğrafi veri servisleri Open Geospatial Consortium (OGC) standartlarındadır.

Metaveri Oluşturma

Metaveri, veri hakkında açıklayıcı bilgi olarak tanımlanabilir. Coğrafi verinin kim tarafından, nasıl, ne zaman, nerede ve ne için üretildiği gibi sorulara yanıt verir ve verilerin erişilebilir olmasını sağlar.

TUCBS kapsamında Kurum tarafından üretilen coğrafi verilere ait TUCBS standartlarında metaveriler oluşturulmaktadır. 3 farklı Metaveri üretim yöntemi bulunmaktadır.

TUCBS 'ye Entegre Olunduğu Nasıl Anlaşılır?

Kurumlar tarafından üretilmekte olan coğrafi veriler için “1.7.4. TUCBS Entegrasyon Yol Haritası Nedir?” başlığı altında yer alan işlem adımlarının başarılı şekilde tamamlanmasının ardından yayınlanan coğrafi veri servis adreslerinin TUCBS standartlarına uygunluk durumu servis adreslerinin kontrol edilmesi ile doğrulanmakta ve Bakanlık tarafından Atlas uygulaması üzerinden yayına açılmaktadır.

Sorumlu kurumlar tarafından üretilen coğrafi veriler, veri servisleri ile birlikte TUCBS altyapısına sunulmadan önce https://tucbskontrol.csb.gov.tr/tucbskontrol adresinden “TUCBS Teknik Birlikte Çalışabilirlik Standartlarına Uygunluk” durumu ile “TUCBS Veri Tanımlama Dokümanlarına Uygunluk” durumu kontrolü yapılması gerekmektedir. Kontrol sonuç durumlarına göre servisleri istenen standartlara göre düzenleyip, TUCBS altyapısına ve standartlara uygun bir şekilde sunumu gerçekleştirilir.

TUCBS standartlarına göre coğrafi veri servisi kontrolü 2 temel aşamadan oluşmaktadır:

1. TUCBS Teknik Birlikte Çalışabilirlik Kontrolü:farklı sistemlerin sorunsuz bir şekilde entegre olması ve veri paylaşımının etkin bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için veri servislerinin teknik özelliklerinin TUCBS teknik standartlarına uygunluğunu kontrol eder. Söz konusu teknik standartlar için detaylı bilgiye  https://tucbs-public-api.csb.gov.tr/tucbs/tucbs_temel_dokumanlar/TUCBS_TBC.pdf adresi üzerinden erişilebilmektedir.
2. TUCBS Veri Standartları Kontrolü:Coğrafi verilerin TUCBS'nin belirlediği standart hedef şema kolon yapısına uygunluğunun kontrolü için veri modelleri, temalar ve veri kalitesine uygunluğunu değerlendirir.

Aşağıda, platform üzerinde verilen ve TUCBS ile uyumlu olduğu belirtilen örnek bir servis adresi kullanılarak uygulama üzerinde kontrolün nasıl yapılacağı örneklendirilmektedir.

Coğrafi veri servis adresinin girilmesi: Kontrol uygulaması, coğrafi veri servisinin URL'sini (web adresini) girerek kontrol işlemi başlatılır. Uygulama sayfasının alt kısmında bulunan “Servis Adresi” bölümüne coğrafi veri servisinin URL'si (web adresini) ve girilen verinin servis türü (WMS, WFS, WMTS, WCS) girilir.

Yapılmak istenen kontrol (TUCBS Teknik Birlikte Çalışabilirlik Kontrolü, TUCBS Veri Standartları Kontrolü) seçeneklerinden biri seçilerek kontrol işlemi başlatılır.

Kontrol işleminin sonucunda, coğrafi veri servisi için bir uyumluluk raporu oluşturulmaktadır. Bu rapor, coğrafi veri servisinin TUCBS standartlarına uygun olup olmadığını gösterir. Raporda, uyumsuzluk varsa, uyumsuzluğun kaynağı ve çözüm önerileri belirtilmektedir.

TUCBS Teknik Birlikte Çalışabilirlik Kontrolü

Görüntülenebilir coğrafi veri servis adreslerinin (WMS) “TUCBS Teknik Birlikte Çalışabilirlik Durumu” kontrolü 8 farklı parametre kapsamında değerlendirilmektedir.

1. GetCapabilities: Bu istek, hizmette yer alan katmanlar, örneğin içeriği ve coğrafi kapsamı gibi bilgileri döndürür. Bilgiler bir XML dosyası biçiminde döndürülür.
2. Coordinate Reference System (CRS): Coğrafi nesnelerin konumlarını bulmak için kullanılan koordinat tabanlı yerel, bölgesel veya küresel bir sistemdir. TUCBS Entegrasyon Projesi Kapsamında EPSG kodunun 3857, 4326 veya CRS değerinin 84 olması beklenmektedir.
3. GetMap: Bu istek bir harita döndürür. GetCapabilities isteğinde verilen bilgileri kullanarak, kullanıcı gerekli katman, haritanın coğrafi kapsamı ve döndürülen görüntünün boyutu gibi parametreleri belirtebilir.
4. GetFeatureInfo: Haritadaki bir piksel konumu için temel veri değerlerini alır. Paylaşılan katman için servis edilen coğrafi veriler noktasal olarak sorgulanabilir ve harita üzerine tıklandığında sorgulama gerçekleşir.
5. GetLegendGraphic: Yayınlanan harita için lejant grafiğini harita üzerinde gösterilmesini sağlamaktadır.
6. HarfDuyarlılığı: TUCBS Entegrasyon Projesi kapsamında belirlenen veri kalitesi için kolon isimlendirmelerindeki harflere duyarlılığına uyması beklenmektedir.

İndirilebilir coğrafi veri servis adreslerinin (WFS) “TUCBS Teknik Birlikte Çalışabilirlik Durumu” kontrolü 5 farklı parametre kapsamında değerlendirilmektedir.

1. GetCapabilities: Sunucu tarafından sağlanan WFS hizmetinin sunduğu işlevleri ve kaynakları açıklayan bir belgeyi döndürür. Belge XML formatındadır ve sunucuda yayınlanmış vektör katmanların bilgileri ve servis üzerinde yapılabilecek işlemler hakkında bilgilendirme içerir.
2. DescribeFeatureType: Gerçek verileri talep etmeden önce tek bir detay tipi hakkında bilgi ister. Özellikle, işlem, belirli özellik tipi için detaylar ve özniteliklerinin bir listesini ister veya mevcut detay tiplerini listeler. Belirtilen özellik tipinin ayrıntılı bir açıklamasına sahip bir XML şema tanım belgesidir.
3. GetFeature: Bir GetFeature isteğine yanıt veren bir WFS sunucusu, istekte bulunan istemci tarafından belirlenen bir ölçüte göre filtrelenmiş coğrafi detay verisini sağlar.
4. HarfDuyarlılığı: TUCBS Entegrasyon Projesi kapsamında belirlenen veri kalitesi için kolon isimlendirmelerindeki harflere duyarlılığına uyması beklenmektedir.

TUCBS Veri Standartları Kontrolü

Coğrafi verilerin TUCBS' nin belirlediği veri modelleri, temalar ve veri kalitesine uygunluğunu değerlendirir. “1.7.5.TUCBS 'ye Entegre Olunduğu Nasıl Anlaşılır?” başlığı altında yer alan işlem adımları takip edilerek “TUCBS Veri Standartları Kontrolü” işlemi gerçekleştirlir. Kontrol işleminin sonucunda, coğrafi veri servisi için bir uyumluluk raporu oluşturulmaktadır. Bu rapor, coğrafi veri servisinin TUCBS standartlarına uygun olup olmadığını gösterir. Raporda, uyumsuzluk varsa, uyumsuzluğun kaynağı ve çözüm önerileri belirtilmektedir.