TÜRKİYE ULUSAL COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMİ

---

Gerçekleştirilen Entegrasyon Projeleri

2018 yılında Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından başlatılan Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Entegrasyon Projesi kapsamında, 2018-2024 yılları arasında toplam 214 kamu kurumu kuruluşu ve yerel yönetimler ile çalışmalar gerçekleştirilmiştir.

2018-2019 TUCBS Entegrasyon Projesi

2018 – 2019 yıllarında gerçekleştirilen TUCBS Entegrasyon Projesi 32 kamu kurum ve kuruluşu;

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
2. Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü
3. AR-GE Teşvikleri Genel Müdürlüğü
4. Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü
5. Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü
6. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü
7. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
8. Enerji İşleri Genel Müdürlüğü
9. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanlığı
10. Harita Genel Müdürlüğü
11. İller Bankası Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü
12. Karayolları Genel Müdürlüğü
13. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
14. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü
15. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü
16. Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü
17. Meteoroloji Genel Müdürlüğü
18. Millî Eğitim Bakanlığı
19. Milli Emlak Genel Müdürlüğü
20. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü
21. Orman Genel Müdürlüğü
22. Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü
23. Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü
24. Seyir Hidrografi ve Oşinografi Daire Başkanlığı
25. Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü
26. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
27. Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü
28. Tarım Reformu Genel Müdürlüğü
29. Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
30. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü
31. Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü
32. Türkiye İstatistik Kurumu

ile 30 büyükşehir belediye başkanlığını;

1. Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığı
2. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
3. Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı
4. Aydın Büyükşehir Belediye Başkanlığı
5. Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı
6. Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı
7. Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı
8. Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı
9. Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanlığı
10. Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanlığı
11. Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığı
12. Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığı
13. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
14. İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı
15. Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye Başkanlığı
16. Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanlığı
17. Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı
18. Konya Büyükşehir Belediye Başkanlığı
19. Malatya Büyükşehir Belediye Başkanlığı
20. Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı
21. Mardin Büyükşehir Belediye Başkanlığı
22. Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığı
23. Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı
24. Ordu Büyükşehir Belediye Başkanlığı
25. Sakarya Büyükşehir Belediye Başkanlığı
26. Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı
27. Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Başkanlığı
28. Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı
29. Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı
30. Van Büyükşehir Belediye Başkanlığı

kapsamaktadır.

Söz konusu proje kapsamında ilgili kamu kurum ve kuruluşları ve büyükşehir belediyeleri ile birlikte;

1. Tanıtım Çalışmaları,
2. Tespit Çalışmaları,
3. Proje Değerlendirme Toplantısı,
4. Entegrasyon Çalışmaları,
5. Raporlama

gerçekleştirilmiştir. Proje sonunda kurumların örnek coğrafi veri setlerine ait coğrafi veri servisleri ve metaverilerinin Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna entegrasyonu sağlanmıştır.

2018-2019 TUCBS Entegrasyon Projesi sonunda 32 kamu kurum ve kuruluşu ile 30 büyükşehir belediye başkanlığına ait coğrafi veri servisleri ve metaveriler Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna aktarılmıştır.

2020-2021 TUCBS Entegrasyon Projesi

2020 – 2021 yıllarında gerçekleştirilen TUCBS Entegrasyon Projesi 20 merkezi coğrafi veri üreticisi ve kullanıcısı kamu kurum ve kuruluşu;

1. Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü
2. Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü
3. Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü
4. Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü
5. Denizcilik Genel Müdürlüğü
6. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü
7. Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü
8. Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü
9. Gençlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü
10. Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü
11. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü
12. Hayvancılık Genel Müdürlüğü
13. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü
14. Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü
15. Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü
16. Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü
17. Su Yönetimi Genel Müdürlüğü
18. Türkiye Su Enstitüsü Başkanlığı
19. Yapı İşleri Genel Müdürlüğü
20. Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü

30 su ve kanalizasyon idaresi genel müdürlüğü;

1. Adana Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
2. Ankara Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
3. Antalya Su ve Atıksu Genel Müdürlüğü
4. Aydın Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
5. Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
6. Bursa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
7. Denizli Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
8. Diyarbakır Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
9. Eskişehir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
10. Erzurum Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
11. Gaziantep Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
12. Hatay Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
13. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
14. İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
15. Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
16. Kayseri Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
17. Kocaeli Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
18. Konya Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
19. Malatya Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
20. Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
21. Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
22. Mersin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
23. Muğla Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
24. Ordu Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
25. Sakarya Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
26. Samsun Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
27. Şanlıurfa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
28. Tekirdağ Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
29. Trabzon İçmesuyu ve Kanalizasyon Müdürlüğü
30. Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü

5 il özel idaresi;

1. Afyonkarahisar İl Özel İdaresi,
2. Bolu İl Özel İdaresi,
3. Çankırı İl Özel İdaresi,
4. Sivas İl Özel İdaresi,
5. Zonguldak İl Özel İdaresi,

ve 5 il belediye başkanlığını;

1. Afyonkarahisar Belediye Başkanlığı,
2. Bolu Belediye Başkanlığı,
3. Çankırı Belediye Başkanlığı,
4. Sivas Belediye Başkanlığı,
5. Zonguldak Belediye Başkanlığı,

kapsamaktadır.

Söz konusu proje kapsamındaki kurumlar ile birlikte;

1. Tanıtım Çalışmaları,
2. Tespit Çalışmaları,
3. Proje Bilgilendirme Toplantısı,
4. Entegrasyon Çalışmaları,
5. Raporlama

gerçekleştirilmiştir. Proje sonunda kurumların örnek coğrafi veri setlerine ait coğrafi veri servisleri ve metaverilerinin Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna entegrasyonu sağlanmıştır.

2020-2021 TUCBS Entegrasyon Projesi sonunda 20 kamu kurum ve kuruluşu, 30 su ve kanalizasyon idaresi, 5 il belediyesi ve 5 il özel idaresine ait coğrafi veri servisleri ve metaveriler Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna aktarılmıştır.

2022 TUCBS Entegrasyon Projesi

2022 yılında gerçekleştirilen TUCBS Entegrasyon Projesi 46 il belediye başkanlığını;

1. Adıyaman Belediye Başkanlığı
2. Ağrı Belediye Başkanlığı
3. Aksaray Belediye Başkanlığı
4. Amasya Belediye Başkanlığı
5. Ardahan Belediye Başkanlığı
6. Artvin Belediye Başkanlığı
7. Bartın Belediye Başkanlığı
8. Batman Belediye Başkanlığı
9. Bayburt Belediye Başkanlığı
10. Bilecik Belediye Başkanlığı
11. Bingöl Belediye Başkanlığı
12. Bitlis Belediye Başkanlığı
13. Burdur Belediye Başkanlığı
14. Çanakkale Belediye Başkanlığı
15. Çorum Belediye Başkanlığı
16. Düzce Belediye Başkanlığı
17. Edirne Belediye Başkanlığı
18. Elâzığ Belediye Başkanlığı
19. Erzincan Belediye Başkanlığı
20. Giresun Belediye Başkanlığı
21. Gümüşhane Belediye Başkanlığı
22. Hakkâri Belediye Başkanlığı
23. Iğdır Belediye Başkanlığı
24. Isparta Belediye Başkanlığı
25. Karabük Belediye Başkanlığı
26. Karaman Belediye Başkanlığı

1. Kars Belediye Başkanlığı
2. Kastamonu Belediye Başkanlığı
3. Kırıkkale Belediye Başkanlığı
4. Kırklareli Belediye Başkanlığı
5. Kırşehir Belediye Başkanlığı
6. Kilis Belediye Başkanlığı
7. Kütahya Belediye Başkanlığı
8. Muş Belediye Başkanlığı
9. Nevşehir Belediye Başkanlığı
10. Niğde Belediye Başkanlığı
11. Osmaniye Belediye Başkanlığı
12. Rize Belediye Başkanlığı
13. Siirt Belediye Başkanlığı
14. Sinop Belediye Başkanlığı
15. Şırnak Belediye Başkanlığı
16. Tokat Belediye Başkanlığı
17. Tunceli Belediye Başkanlığı
18. Uşak Belediye Başkanlığı
19. Yalova Belediye Başkanlığı
20. Yozgat Belediye Başkanlığı

kapsamaktadır.

Söz konusu proje kapsamındaki kurumlar ile birlikte;

1. Tanıtım Çalışmaları,
2. Tespit Çalışmaları,
3. Proje Değerlendirme Toplantısı,
4. Entegrasyon Çalışmaları,
5. Raporlama

gerçekleştirilmiştir. 2022 TUCBS Entegrasyon Projesi sonunda 46 il belediye başkanlığına ait coğrafi veri servisleri ve metaveriler Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna entegre edilerek aktarılmıştır.

2023 - 2024 TUCBS Çalışabilirlik, Uyumlaştırma ve Entegrasyon Projesi

2023-2024 yılında gerçekleştirilen TUCBS Çalışabilirlik, Uyumlaştırma Ve Entegrasyon Projesi 2 safha halinde gerçekleştirilmişidir. Projenin ilk safhasında 28 il özel idaresi;

1. Adıyaman İl Özel İdaresi
2. Osmaniye İl Özel İdaresi
3. Elâzığ İl Özel İdaresi
4. Çanakkale İl Özel İdaresi
5. Ağrı İl Özel İdaresi
6. Batman İl Özel İdaresi
7. Bilecik İl Özel İdaresi
8. Siirt İl Özel İdaresi
9. Bitlis İl Özel İdaresi
10. Çorum İl Özel İdaresi
11. Giresun İl Özel İdaresi
12. Gümüşhane İl Özel İdaresi
13. Hakkâri İl Özel İdaresi
14. Isparta İl Özel İdaresi
15. Kars İl Özel İdaresi
16. Kastamonu İl Özel İdaresi
17. Kütahya İl Özel İdaresi
18. Muş İl Özel İdaresi
19. Amasya İl Özel İdaresi
20. Tokat İl Özel İdaresi
21. Bayburt İl Özel İdaresi
22. Bingöl İl Özel İdaresi
23. Şırnak İl Özel İdaresi
24. Bartın İl Özel İdaresi
25. Ardahan İl Özel İdaresi
26. Iğdır İl Özel İdaresi
27. Yalova İl Özel İdaresi
28. Düzce İl Özel İdaresi

ile KÖYDES ve BulutKBS merkezi veritabanlarında yürütülen çalışmalar Nisan 2024 sonu itibari ile tamamlanmıştır. Projenin ikinci safhasında 18 il özel idaresi;

1. Aksaray İl Özel İdaresi
2. Artvin İl Özel İdaresi
3. Burdur İl Özel İdaresi
4. Edirne İl Özel İdaresi
5. Erzincan İl Özel İdaresi
6. Karabük İl Özel İdaresi
7. Karaman İl Özel İdaresi
8. Kırıkkale İl Özel İdaresi
9. Kırklareli İl Özel İdaresi
10. Kırşehir İl Özel İdaresi
11. Kilis İl Özel İdaresi
12. Nevşehir İl Özel İdaresi
13. Niğde İl Özel İdaresi
14. Rize İl Özel İdaresi
15. Sinop İl Özel İdaresi
16. Tunceli İl Özel İdaresi
17. Uşak İl Özel İdaresi
18. Yozgat İl Özel İdaresi

ile Aralık 2024 tarihi itibari ile tamamlanmıştır. Söz konusu proje kapsamındaki kurumlar ile birlikte;

1. Tespit Çalışmaları,
2. Proje Tanıtım ve Ara Değerlendirme Toplantısı,
3. Entegrasyon Çalışmaları,
4. Raporlama

gerçekleştirilmiştir. Proje sonunda kurumların coğrafi verilerine ait coğrafi veri servisleri ve metaverilerinin Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna entegrasyonu sağlanmıştır.

2023-2024 TUCBS Çalışabilirlik, Uyumlaştırma ve Entegrasyon Projesi sonunda 46 il özel idaresine ait coğrafi veri servisleri ve metaveriler Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna aktarılmıştır. Aynı zamanda KÖYDES ve BulutKBS merkezi veritabanlarının TUCBS ile entegrasyonu için çalışmalar yürütülmüştür.Kurumların entegrasyon sürecine ilave olarak Bakanlık merkezinde bulunan KÖYDES ve Ulusal KBS’nin entegrasyon çalışmaları yürütülmüş ve aşağıdaki tespitler yapılmıştır.

1. KÖYDES projesinin entegrasyonunda kısmen başarılı olunduğu, ancak tüm Kurumlar (İl Özel İdareleri) tarafından KÖYDES YİS’in aktif olarak kullanılamadığı ve merkezi veritabanına veri aktarımının yapılamadığı tespit edilmiştir. KÖYDES YİS uygulamasının il özel idareleri tarafından kullanılmadığı/kullanılamadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğüne iletilmesi beklenen aylık ve yıllık bazdaki verilerin excel formatında sözel olarak gönderildiği bilgisi edinilmiştir. KÖYDES YİS uygulamasının aktif olarak kullanılabilmesi için Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğüne resmi yazı ile talepte bulunulması gerekmektedir.
2. Ulusal KBS’nin il özel idarelerinde farkındalığının bulunmadığı ve etkin olarak kullanılmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle il özel idarelerinin yapılan çalışmalarla ilgili olarak bilgilendirilmesinin yararlı olacağı değerlendirilmektedir.

---

Coğrafi Veri Envanterinin Tespiti

Üretilen/kullanılan coğrafi veriler sınıflarına, özniteliklerine ve teknik standartlardaki durumlarına göre ayrı ayrı tespit edilerek üretilmiş bir form üzerinde raporlanmaktadır.

Analiz Formları Şablonlarının Hazırlanması

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Çalışabilirlik, Uyumlaştırma ve Entegrasyon Projesi ile Kurumlar tarafından tutulan coğrafi verilerin tespit edilmesi çalışmalarının gerçekleştirilmesinde kullanılan formlar ve form alanları Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından onaylanarak nihai hale getirilmiştir. Üretilen coğrafi verilere yönelik genel katman bilgilerini, her katman için ayrı ayrı olmak üzere veri envanter bilgilerini ve veri kalitesi bileşenlerine yönelik detaylı bilgileri içerecek şekilde detay bilgilere yer verilmiştir.

Proje Tanıtım ve Ara Değerlendirme Toplantısının Düzenlenmesi

T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) Entegrasyon Projesi kapsamında 2020-2021 yıllarında 5 il özel idaresi ile entegrasyon çalışmaları gerçekleştirilmiş, 2023 yılında başlatılan Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) Çalışabilirlik, Uyumlaştırma ve Entegrasyon Projesi ile TUCBS Entegrasyon Projesi kapsamında 46 il özel idaresi daha dahil edilerek proje genişletilmiştir. 2023 yılı projesinin ilk safhasında 28 il özel idaresi ile entegrasyon çalışmaları tamamlanmış, projenin ikinci safhasında ise 18 il özel idaresi ile çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Söz konusu 51 il özel idaresinde bu kapsamda yapılan çalışmaların değerlendirilmesi, anılan projenin sonuçlarının paylaşılması, coğrafi bilgi sistemlerine yönelik ulusal mevzuatların tanıtılması konularında bilgi paylaşımı ve karşılıklı görüş alışverişinde bulunulması amacıyla 06.12.2023 tarihinde İlbank Sosyal Tesisleri’nde “Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Proje Tanıtım ve Ara Değerlendirme Toplantısı” düzenlenmiştir.

Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlük Makamı tarafından yapılan açılış konuşması ile toplantı başlatılmıştır. Bu kapsamda, TUCBS çalışmalarının tarihçesi, bugüne kadar yapılan çalışmalar ve yapılması planlanan çalışmalar hakkında genel bilgilendirme yapılmıştır. Ulusal coğrafi veri altyapısının kurulması ve sürekliliğinin sağlanması için gerekli olan altyapının kurulduğu belirtilmiştir.

TUCBS Çalışabilirlik, Uyumlaştırma ve Entegrasyon Projesi, Tanıtım ve Ara Değerlendirme Toplantısı Bilgilendirme Sunumu gerçekleştirilmiş ve bu kapsamda 2018 yılından bugüne kadar 30 büyükşehir belediye başkanlığı, 52 kamu kurum ve kuruluşu, 30 su ve kanalizasyon idaresi genel müdürlüğü, 51 belediye başkanlığı, 33 il özel idaresi ile gerçekleştirilen tespit ve entegrasyon çalışmaları hakkında bilgilendirme yapılmıştır. TUCBS ile sağlanan entegrasyonun sürekliliği için donanım, yazılım, ağ ve güvenlik, CBS organizasyon birimleri, insan kaynakları ve mevzuat altyapılarında yapılması gereken çalışmalar hakkında görüş ve öneriler ile toplantıya devam edilmiştir. Kurum temsilcilerinin TUCBS ve KÖYDES çalışmaları hakkında görüş/önerilerinin alınması için soru/cevap oturumu ile toplantıya devam edilmiştir.

Soru cevap oturumu kapsamında, KÖYDES kapsamında tanımlanan coğrafi veri katmanlarının üretilmesi için gerekli olan kaynaklar, bu kaynakların temini hakkında görüşmeler gerçekleştirilmiştir. İl özel idarelerinin kaynak temini sürecinde yaşadığı problemler, aksaklıklar ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü’nün bu kapsamda yapması gerekenler hakkında görüşler alınmıştır.

Kurumlardaki Coğrafi Veri Varlığının Tespiti Çalışmaları

Coğrafi Veri Tespiti

Kurumlar ile yapılan tespit çalışmaları esnasında, Kurum tarafından üretilen ve kullanılan veri envanterinin tespit edilebilmesi amacıyla her bir veri katmanına ait

1. Genel katman bilgileri,
2. Veri envanter bilgileri,
3. Veri kalitesi bileşenleri

sorgulanmakta ve Kurum temsilcileri tarafından edinilen bilgiler doğrultusunda Tespit Portalında kayıt altına alınmaktadır. Bu kapsamda gerçekleştirilen toplantılar öncesinde kurumlara boş Coğrafi Veri Katman listeleri iletilmekte ve Kurum temsilcileri tarafından ilgili detay bilgilerin doldurularak geri iletilmesi beklenmektedir. Gerçekleştirilen analiz toplantıları sırasında ise Kurum temsilcileri tarafından verilen detay bilgilere göre Coğrafi Veri Katman Listesi güncellenmekte ve edinilen bilgiler Proje Tespit Portalına aktarılmaktadır.

Coğrafi veri analizi kapsamında yürütülecek çalışmalarda kullanılmak üzere hazırlanan Coğrafi Veri Analiz Formu, üretilen coğrafi verilere yönelik genel katman bilgilerini, her katman için ayrı ayrı olmak üzere veri envanter bilgilerini ve veri kalitesi bileşenlerine yönelik detaylı bilgileri içermektedir.

Her bir başlık altında detaylandırılacak olan bileşenler aşağıda listelenmiştir.

1. Genel Bilgiler:
2. Kurum Bilgileri,
3. TUCBS Coğrafi Veri Teması,
4. Üretilen Veri Katmanının Adı,
5. Veri Katmanı Durumu,
6. TUCBS Standardına Uygunluk,
7. Kurumun Verinin Üretimi Konusunda Sorumlu Olup Olmaması,
8. Coğrafi Verinin Katalog Bilgisi,
9. Coğrafi Verinin Kategorisi

1. Veri Envanteri:
2. Coğrafi Veri Katmanının Adı,
3. Coğrafi Veri Türü,
4. Coğrafi Veri Tipi,
5. Veri Sayısı,
6. Veri Formatı,
7. Projeksiyon / Datum Bilgisi,
8. Ölçek / Düzey / Çözünürlük,
9. Veri Güncelleme Durumu,
10. Verinin Son Güncellendiği Tarih

1. Veri Kalitesi Bileşenleri:
2. Amaç,
3. Kullanım,
4. Verinin Kökeni,
5. Verinin Tanımlama Dokümanı Adresi,
6. Kullanılabilirlik,
7. Verinin Eksiksizliği,
8. Mantıksal Tutarlılık,
9. Konumsal Doğruluk,
10. Zamansal Doğruluk,
11. Tematik Doğruluk

Coğrafi Veri Servisleri Tespiti

Kurumlar ile yapılan tespit çalışmaları esnasında, Kurumun katmanlarına ait coğrafi veri servisi durumu tespiti için her bir katman özelinde

1. Servisin Varlığı,
2. WMS/WFS Servislerinin Bulunma Durumu
3. WMS/WFS Servislerinin Versiyonları,
4. WMS/WFS Bağlantı Adresleri,
5. Servis Yayın Platformu,
6. Servis İçeriğindeki Katman Sayısı,
7. Servisin TUCBS Uyumluluğu,
8. Servis Paylaşımı Durumu,
9. CBSGM ile Paylaşılıp Paylaşılmaması Durumu,
10. Servis Paylaşım Koşulları,
11. Servis Paylaşımı Yoksa Nedenleri

sorgulanmakta ve Kurum temsilcileri tarafından edinilen bilgiler doğrultusunda Tespit portalında kayıt altına alınmaktadır.

Coğrafi Veri Servisleri ve Paylaşımı Analizi kapsamında yürütülecek çalışmalarda kullanılmak üzere hazırlanan Coğrafi Veri Servisleri ve Paylaşımı Analizi Formu, üretilen coğrafi verilerin servislerine yönelik genel teknik bilgileri ve servis paylaşımına yönelik detaylı bilgileri içermektedir.

Her bir başlık altında detaylandırılacak olan bileşenler aşağıda listelenmiştir.

1. Genel Teknik Bilgiler:
2. Coğrafi Veri Katmanının Adı,
3. Servisin Varlığı,
4. Servis Versiyonu,
5. TUCBS Uyumluluğu,
6. Servis Bağlantı Linki

1. Servis Paylaşımı:
2. CBS Genel Müdürlüğü ile Servis Paylaşımı,
3. Servis Paylaşım Koşulları,
4. Servis Paylaşımı Yoksa Sebebi
5. Mevzuat Kaynaklı
6. Personel Kaynaklı
7. Donanım / Yazılım Kaynaklı

Metaveri Tespiti

Kurumun katmanlarına ait metaveri durumu; üretilen coğrafi veriye ait açıklayıcı bilgi veya üst veri bilgisi olarak tanımlanan, verinin ne zaman, nasıl, niçin ve kim tarafından oluşturulduğu ve bu verilerde güncelleme, ilave, silme vb. işlemlerin yapılması konularında bilgi bulundurulması durumudur. Bu kapsamda her bir katman için metaveri varlığı, metaveri standardı ve metaveri paylaşımı konularında tespitler yapılmaktadır. Bu kapsamda Kurumlar ile yapılan tespit çalışmaları esnasında her bir veri katmanı için:

1. Verinin Metaverisinin Bulunup Bulunmadığı,
2. Metaveri Üretim Standardı,
3. Metaverinin Yayınlanma Durumu,
4. CBS Genel Müdürlüğü ile Paylaşım Durumu,
5. Metaveri Açıklaması

sorgulanmakta ve Kurum temsilcileri tarafından edinilen bilgiler doğrultusunda Tespit portalında kayıt altına alınmaktadır.

Metaveri Analizi kapsamında yürütülecek çalışmalarda kullanılmak üzere hazırlanan Metaveri Analiz Formu, metaveri üretimi ve paylaşımına yönelik genel bilgileri içermektedir.

Metaveri Analizi kapsamında detaylandırılacak olan bileşenler aşağıda listelenmiştir.

1. Metaveri Analizi:
2. Metaveri Analizine Konu Veri Katmanı,
3. Verinin Metaveri Varlığı,
4. Metaverinin Üretim Standardı
5. Metaverinin Yayınlanma Bilgisi,
6. Metaverinin CBS Genel Müdürlüğü ile Paylaşım Durumu

Mevzuat Kısıtı Tespiti

Kurum tarafından gerçekleştirilen iş ve işlemlerde dayanak olan mevzuatlar ile verinin üretim ve paylaşımına yönelik yasal dayanakların tespit edilebilmesi için Kurumlar ile yapılan tespit çalışmaları esnasında:

1. Veri paylaşımı ile ilgili mevzuat kısıtlaması varlığı,
2. Mevzuat kaynaklı veri paylaşımı yoksa nedeni,
3. Veri Üretimi ve paylaşımı esnasında kullanılan mevzuatlar

sorgulanmakta ve Kurum temsilcileri tarafından edinilen bilgiler doğrultusunda Proje Tespit Portalında kayıt altına alınmakta ve Mevzuat Analizi Formu ile raporlanmaktadır.

Bu kapsamda 2018-2024 yılları arasında gerçekleştirilen toplantılar esnasında Kurumlar tarafından iş ve işlemlerinde dayanak olarak kullanıldığı belirtilen mevzuat, kanun ve yönetmelikler aşağıda listenmektedir.

Yapılan mevzuat araştırmasında il özel idareleri tarafından kullanıldığı belirtilen mevzuatlar aşağıda listelenmektedir:

1. 07.04.1924 tarihli ve 68 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 442 sayılı Köy Kanunu,
2. 18.06.1949 tarihli ve 7236 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5442 numaralı İl İdaresi Kanunu,
3. 02.07.1965 tarihli ve 12038 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu,
4. 03.05.1985 tarihli ve 17962 Resmî Gazete' de yayımlanan 3194 sayılı İmar Kanunu,
5. 09.05.1985 tarihli ve 18749 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 3194 sayılı İmar Kanunu,
6. 15.06.1985 tarihli ve 18785 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 3213 Sayılı Maden Kanunu,
7. 02.11.1985 tarihli ve 18916 sayılı (Mükerrer) Resmî Gazete'de yayımlanan Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği,
8. 03.02.2005 tarihli ve 25716 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Maden Kanunu’nun I (a) Grubu Madenleri ile İlgili Uygulama Yönetmeliği,
9. 04.03.2005 tarihli ve 25745 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu,

1. 19.07.2005 tarihinde yayımlanan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu,
2. 31.07.2006 tarihli ve 26245 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Adres ve Numaralamaya İlişkin Yönetmelik,
3. 07.11.2019 tarihli ve 30941 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında 49 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi,
4. 08.03.2023 tarihli ve 6909 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı,
5. Köylerin Altyapısının Desteklenme Sistemi (KÖYDES) Yatırım İzleme Coğrafi Bilgi Sistemi Esasları.

Yapılan mevzuat araştırmasında su ve kanalizasyon idareleri tarafından kullanıldığı belirtilen mevzuatlar aşağıda listelenmektedir:

1. 31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği,
2. 08.05.2014 tarihli ve 28994 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği,
3. 06.11.2017 tarihli ve 29940 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Atıksu Toplama ve Uzaklaştırma Sistemleri Hakkında Yönetmelik,
4. BUSKİ Atık Suların Kanalizasyon Şebekesine Deşarj Yönetmeliği,
5. 28.10.2017 tarihli ve 30224 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmelik,
6. BUSKİ Teşkilat ve Görevleri Hakkında Yönetmelik.

Yapılan mevzuat araştırmasında belediye başkanlıkları tarafından kullanıldığı belirtilen mevzuatlar aşağıda listelenmektedir:

1. 11.08.1983 tarihli ve 2872 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çevre Kanunu,
2. 02.11.1985 tarihli ve 18916 sayılı (Mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanan Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği,

1. 13.10.1992 tarihli ve 21374 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kıyı Kanununun

Uygulanmasına Dair Yönetmelik,

1. 31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü

Yönetmeliği,

1. 31.07.2006 tarihli ve 26245 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Adres ve Numaralamaya İlişkin Yönetmelik,
2. 07.03.2013 tarihli ve 28580 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İnsani Tüketim Amaçlı

Sular Hakkında Yönetmelik,

1. 14.06.2014 tarihli ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği (MPYY),
2. 02.04.2015 tarihli ve 29314 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliği,
3. 03.07.2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği,
4. 06.11.2017 tarihli ve 29940 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Atıksu Toplama ve Uzaklaştırma Sistemleri Hakkında Yönetmelik,
5. 12.07.2019 tarihli ve 30829 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliği,
6. 06.08.2019 tarihli ve 30823 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İçme Suyu Temin Edilen Suların Kalitesi ve Arıtılması Hakkında Yönetmelik

Yapılan mevzuat araştırmasında Büyükşehir Belediyeleri tarafından kullanıldığı belirtilen mevzuatlar aşağıda listelenmektedir:

1. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu (97. Madde)
2. 3194 sayılı İmar Kanunu (3/5/1985 tarihli)
3. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu (10/7/2004 tarihli)
4. 5393 sayılı Belediye Kanunu
5. 644 sayılı Erzurum Büyükşehir Belediyesi Meclis Kararı (29/11/2018 tarihli)
6. 49 sayılı Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
7. 7221 sayılı Coğrafi Bilgi Sistemleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun
8. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK)
9. 2872 sayılı Çevre Kanunu
10. 6004 sayılı Kanun Hükmünde Kararname
11. Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği
12. Coğrafi Veri Üretimi ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik
13. Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Kurul Kararları
14. İmar Kanunu Yönetmeliği

Yapılan mevzuat araştırmasında Kamu Kurum ve Kuruluşları tarafından kullanıldığı belirtilen mevzuatlar aşağıda listelenmektedir:

1. 4342 sayılı Mera Kanunu (28/02/1998 tarihli ve 23272 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)
2. Mera Yönetmeliği (31/07/1998 tarihli ve 23419 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)
3. 2872 sayılı Çevre Kanunu (11/08/1983 tarihli ve 18132 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)
4. Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesine Ait Uluslararası Sözleşme (MARPOL Sözleşmesi) (24/06/1990 tarihli ve 20558 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)
5. Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (26/12/2004 tarihli ve 25682 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)

1. Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği (06/06/2008 tarihli ve 26898 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)
2. Sürekli Emisyon Ölçüm Sistemleri Tebliği (12/10/2011 tarihli ve 28082 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)
3. Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği (30/11/2012 tarihli ve 28483 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)
4. Sürekli Atıksu İzleme Sistemleri Tebliği (Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)
5. 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)
6. Limanlar Yönetmeliği (31/10/2012 tarihli ve 28453 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)
7. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu (19/10/1983 tarihli ve 18196 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır, 43. Madde)
8. 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır)
9. Elektrik Piyasası Kanunu
10. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği
11. Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği
12. Güneş Enerjisine Dayalı Elektrik Üretim Tesislerinin Teknik Değerlendirmesine İlişkin Yönetmelik
13. Rüzgar Kaynağına Dayalı Elektrik Üretim Tesislerinin Teknik Değerlendirmesine İlişkin Yönetmelik
14. Avrupa Birliği Deniz Stratejisi Çerçeve Direktifi

Mevzuat Analizi kapsamında yürütülecek çalışmalarda kullanılmak üzere hazırlanan Mevzuat Analiz Formu, verinin üretim ve paylaşımına yönelik yasal dayanakların incelenmesini içermektedir.

Mevzuat Analizi kapsamında detaylandırılacak olan bileşenler aşağıda listelenmiştir.

1. Mevzuat Analizi:
2. Metaveri ve Coğrafi Veri Servis Paylaşımı ile İlgili Mevzuat Kısıtlamaları
3. Coğrafi Veri Üretimi İçin Yasal Dayanak
4. Adı / Numarası
5. İlgili Maddeler
6. Veri Paylaşımına Etkileri
7. Etkilediği Tema / Katman
8. Varsa Coğrafi Veri Paylaşılamama Sebebi

Donanım, Yazılım, Ağ ve Güvenlik Tespiti

TUCBS ile entegrasyon kapsamında kullanılacak donanım ve yazılım altyapısının veri sunma ve depolama açısından yeterliliğinin tespit edilebilmesi için Kurumlar ile yapılan tespit çalışmaları esnasında:

1. Coğrafi Veri Depolama ve Sunumu Amaçlı Kullanılan Donanım Yeterli mi, Yetersiz ise Sebebi,
2. IPSecVPN Bağlantısı mevcut mu,
3. IPSecVPN Bağlantısı yoksa bağlantı yapmaya uygun mu,
4. IPSECVPN Olarak Bağlantı Yapmaya Uygun Değil ise Sebebi

sorgulanmakta, donanım ve ağ / güvenlik altyapısına yönelik bilgiler Kurum temsilcileri tarafından edinilen bilgiler doğrultusunda Proje Tespit Portalı’ nda kayıt altına alınmaktadır.

Donanım, Yazılım, Ağ ve Güvenlik Analizi kapsamında yürütülecek çalışmalarda kullanılmak üzere hazırlanan Donanım, Yazılım, Ağ ve Güvenlik Analiz Formu, veri üreticisi kurumun donanım ve ağ / güvenlik altyapısına yönelik bilgileri içerir.

Donanım, Yazılım, Ağ ve Güvenlik kapsamında detaylandırılacak olan bileşenler aşağıda listelenmiştir.

1. Donanım:
2. Coğrafi Veri Depolama ve Sunma Amaçlı Kullanılan Donanımın Yeterliliği,
3. Yetersiz ise Sebebi
4. Ağ ve Güvenlik (Şekil 26):
5. IPSecVPN Bağlı Olma
6. Bağlı Değil ise Yeterli Altyapının Varlığı

CBS Organizasyonu ve CBS İnsan Kaynakları Tespiti

Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi mevzuatına göre kurumsal yükümlülüklerin yerine getirilebilmesi amacıyla CBS biriminin kurulması gerekli kılınmaktadır. Bu kapsamda Kurumlar ile yapılan tespit çalışmaları esnasında,

1. Kurumda CBS biriminin varlığı,
2. Eğer halihazırda bir CBS birimi var ise mevcutta bulunan personelin sayı ve nitelik bakımından yeterliliği,
3. CBS ile ilgili yeni bir birim kurma gereksinimi varlığı,
4. Kurulması Planlanan CBS birimi ile ilgili görüş ve öneriler (Personel sayısı, Personel Nitelikleri vs.),
5. Yönetim düzeyindeki CBS farkındalığı

sorgulanarak Kurum özelinde CBS organizasyonu ve CBS insan kaynağı tespiti yapılarak Proje Tespit Portalına aktarılmakta ve “CBS Organizasyon Birimleri ve İnsan Kaynakları Analizi Formu” oluşturularak raporlanmaktadır.

CBS Organizasyon Birimleri Analizi kapsamında yürütülecek çalışmalarda kullanılmak üzere hazırlanan CBS Organizasyon Birimleri Analiz Formu, veri üreticisi kurumun insan kaynaklarına yönelik genel bilgileri içerir.

CBS Organizasyon Birimleri Analizi kapsamında detaylandırılacak olan bileşenler aşağıda listelenmiştir.

1. CBS Organizasyon Birimleri Analizi:
2. CBS Birimi Varlığı,
3. CBS ile İlgili Yeni Birim Kurma Gereksinimi,
4. CBS Birimi Personel Sayısı,
5. CBS Birimi Personelinin Nitelikleri,
6. CBS Birimi İçin Yeni Personel İhtiyacı,
7. Yeni Personel İçin Aranan Nitelikler
8. Personel Yetersizliğinin Kriterleri
9. Yönetim Düzeyinde CBS Farkındalığı

---

Entegrasyon Öncesi Teknik ve İdari Çalışmalar

Teknik Çalışmalar

Entegrasyon öncesi teknik çalışmalar 3 aşamada tamamlanmaktadır. Bu aşamalar aşağıda detaylandırılmıştır.

Kamu Güvenli Ağ Bağlantısının Sağlanması

Kamu Güvenli Ağ Bağlantısının, kamu kurumlarının güvenli ve hızlı bir şekilde veri paylaşmasını sağlayan, özel olarak ayrılmış bir ağ altyapısıdır. Kamu kurumları arasındaki veri paylaşımı sürecinde, harita servislerine güvenli erişim sağlamak önemlidir. Bu erişim sağlanırken, verilerin güvenliğini korumak, servis adreslerini maskelemek ve yetkisiz erişimi engellemek amacıyla özel bir ağ bağlantısı kullanılır.

Söz konusu bağlantının sağlanabilmesi için kurumlara Bakanlık tarafından bir form iletilir ve bu formun eksiksiz olarak doldurulması beklenir. Erişim izinlerinin tanımlanması halinde ise belirtilen elektronik posta adresi üzerinden geri bildirimde bulunulur.

Form üzerinde yer alan bazı terimler aşağıda açıklanmaktadır.

IP (Internet Protocol): IP adresi, internet veya özel ağlarda bir cihaza verilen benzersiz bir sayısal kimliktir. Bu adres, cihazların birbirlerini bulmalarını ve iletişim kurmalarını sağlar.

Dış IP: Kurumun dış dünya ile iletişim kurmasını sağlayan IP adresidir. Kurumun internet veya kamu güvenli ağı üzerinden erişilebilmesini sağlar.

Port: Bir sunucuya veya cihaza gelen ve giden veri trafiği, IP adresi üzerinden belirli "port" numaraları aracılığıyla yapılır. Portlar, belirli bir hizmete veya uygulamaya atanmış, cihazlar arasındaki veri akışını düzenleyen kapılardır. Örneğin, harita servisleri için belirli bir port numarası kullanılabilir; bu, yalnızca harita servislerinin erişimi için ayrılmıştır.

DNS (Domain Name System): İnternet veya ağ ortamında IP adresleri ile cihazların daha kolay anlaşılabilir bir şekilde tanımlanmasını sağlayan bir sistemdir. DNS, kullanıcıların uzun ve karmaşık IP adresleri yerine, kolayca hatırlanabilen alan adlarını (örneğin, `kurumsunucu.gov.tr`) kullanmalarına olanak tanır.

VPN (Virtual Private Network): İnternet gibi genel ağlar üzerinden güvenli ve şifreli bir bağlantı kurmayı sağlayan bir teknolojidir.

IPSec VPN (Internet Protocol Security Virtual Private Network): İnternet üzerinden güvenli veri alışverişi sağlamak için kullanılan bir VPN türüdür.

Formda yer alan kısımlar, kurumun güvenli bağlantıyı kurabilmesi için Bakanlık’a sağlaması gereken bilgileri içerir. Her bir bilgiye dair detaylı açıklama şu şekildedir:

IP Bilgisi: Bakanlık, kurumun harita sunucularına erişim sağlamak için sunucunun dış IP adresine ihtiyaç duyar. Bu dış IP adresi, Bakanlık’ın hangi adrese bağlanması gerektiğini belirtir.

URL ve Port Bilgisi: Kamu güvenli ağa dahil edilecek sunucunun URL bilgisi ve Bakanlık tarafından erişim sağlanarak servislerin kullanılacağı erişime açık bir port bilgisi yazılmalıdır. Eğer sunucuya DNS tanımlı ise, bu DNS adresi, DNS tanımlı değilse, sunucu bilgisi IP adresi ve port numarası formatında belirtilmelidir.

Örneğin:

- DNS tanımlı ise: `https://haritasunucu.kurum.gov.tr:443`

- DNS tanımlı değil ise: `https://1.1.1.1:443`

Burada:

     - `1.1.1.1` ifadesi sunucunun IP adresini temsil eder.

     - `:443` ifadesi ise erişim sağlanacak portu temsil eder.

Bu bilgiler, Bakanlık’ın güvenli ağ üzerinden sunucuya bağlanarak gerekli harita servislerine erişmesini ve maskeleme işlemlerinin gerçekleştirilebilmesini sağlar.

Donanım Altyapısının Yeterli Hale Getirilmesi

Kullanıcı, donanım altyapısının yeterli olup olmadığını belirleyebilir ve raporlayabilir. (Kazanım)

TUCBS kapsamında, coğrafi veri yönetimi ve harita servislerinin sorunsuz çalışabilmesi için veritabanı ve harita sunucu yazılımlarının ihtiyacı olan altyapı ve yazılım gereksinimleri aşağıda listelenmektedir. 

1. İşlemci (CPU):

Veritabanı ve harita sunucusu yazılımlarının işlem gücü ihtiyacı, iş yüküne, veri hacmine ve kullanıcı sayısına bağlı olarak değişir.Oracle, PostgreSQL ve MSSQL gibi güçlü veritabanları, temel kurulum için birkaç çekirdek ile çalışabilir, ancak büyük ölçekli işlemler veya ağır veri sorguları için 16 çekirdek ve üstü işlemciler gereklidir.

1. Bellek (RAM):

Coğrafi bilgi sistemlerinde (CBS) veri işlemleri sırasında yüksek miktarda bellek kullanılmaktadır. Veritabanı ve harita sunucusu için minimum 32 GB RAM tavsiye edilse de, özellikle çok katmanlı veri sorguları ve analizleri için 64 GB veya daha fazla RAM gereklidir.

1. Depolama (Storage):

Coğrafi veri işlemlerinde yüksek okuma/yazma hızına sahip SSD veya NVMe sürücüler kullanılması, özellikle büyük veri dosyalarının hızlı işlenmesi açısından büyük önem taşır. Minimum 2 TB kapasitesi önerilir, ancak veritabanı boyutuna göre bu kapasite artırılabilir.

1. Ethernet Bağlantısı:

Yüksek hızlı bir ağ bağlantısı, harita servislerinin hızlı bir şekilde sağlanabilmesi için önemlidir.

1. Yük Dengeleyici (Load Balancer):

Yük dengeleyici kullanarak, yoğun veri işlemlerinde sunuculara yapılan taleplerin eşit dağıtılması sağlanabilir.

 Yazılım Altyapısının Yeterli Hale Getirilmesi

TUCBS ile entegrasyonun sağlanabilmesi için kurum sunucusunda gerekli yazılım altyapısının sağlanması gerekmektedir. Bu bölümde, entegrasyon çalışmalarının gerçekleştirilebilmesi için Kurum sunucusunda ihtiyaç duyulacak veritabanı sistemleri ve harita sunucuları açıklanmaktadır.

Veritabanı Sistemleri

Kurumun coğrafi verileri güvenli bir şekilde depolayabilmesi ve sanal tablolar (view) oluşturabilmesi için güçlü bir veritabanı sistemine ihtiyaç vardır. Aşağıda bazı veritabanı alternatifleri sıralanmıştır:

- PostgreSQL/PostGIS:

PostGIS eklentisi ile PostgreSQL, coğrafi veri tiplerini ve fonksiyonlarını destekleyen güçlü bir açık kaynaklı veritabanı seçeneğidir. Geniş veri kümelerini yönetebilir ve karmaşık coğrafi sorguları hızlıca işleyebilir. Hem geniş hem de küçük ölçekli projelerde açık kaynaklı, ücretsiz ve etkili bir çözümdür.

- Oracle Spatial:

Oracle Spatial ve Graph eklentileri ile Oracle, büyük ölçekli coğrafi veri yönetiminde güçlü ve güvenilir bir seçenek sunar. Çok kullanıcılı ortamlarda güvenlik ve veri bütünlüğünü sağlayarak, yüksek performans sunar. Bu veritabanı çözümü, kurumsal bütçeye uygun olması durumunda önerilir.

- Microsoft SQL Server Spatial:

MSSQL'in coğrafi veri desteği sağlayan sürümü, özellikle Windows tabanlı sistemlerle kolayca entegre olabilir. Ancak, lisans maliyetleri nedeniyle açık kaynak seçeneklere göre daha yüksek bir maliyet gerektirebilir.

Eğer kurumda mevcut bir veritabanı sistemi bulunmuyorsa, Kurum onayı ile Entegrasyon Proje Ekibi tarafından açık kaynak kodlu veritabanı (PostgreSQL) kurulumu yapılır. PostgreSQL kurulumuna ilişkin detaylı bilgi “PostgreSQL Kurulumu” başlığı altında bulunmaktadır.

Harita Sunucuları

Oluşturulan sanal tablolara (view) ait coğrafi verilerin, harita servisleri olarak yayınlanabilmesi ve TUCBS ile entegre bir şekilde Bakanlık’a iletilebilmesi için bir harita sunucusuna ihtiyaç vardır. Aşağıda, bu işlevi sağlayabilecek bazı harita sunucusu alternatifleri verilmiştir:

- GeoServer:

 Açık kaynaklı, genişletilebilir ve OGC standartlarını tam olarak destekleyen GeoServer, hızlı ve esnek harita servisleri sunar. Özellikle açık kaynak çözümler tercih edildiğinde, esneklik ve işlevsellik açısından ideal bir seçenektir.

- ArcGIS Server:

Esri’nin ArcGIS Server ürünü, büyük veri kümelerini yönetme ve karmaşık coğrafi analizleri gerçekleştirme kabiliyeti ile öne çıkar. Ancak lisans maliyeti yüksektir ve kurumun bütçesine uygun olması durumunda tercih edilmelidir.

- MapServer:

Hızlı ve etkili harita üretimi sağlayan açık kaynaklı bir diğer alternatiftir. Ancak daha temel bir yapı sunduğu için büyük ölçekli işlemler için optimize edilmesi gerekebilir.

Entegrasyon çalışmaları sırasında kurumda bir harita sunucusunun bulunmaması durumunda , Kurum onayı ile Entegrasyon Proje Ekibi tarafından açık kaynak kodlu harita sunucusu (GeoServer) kurulumu yapılır. GeoServer kurulumuna ilişkin detaylı bilgi “…” başlığı altında yer almaktadır.

Kurumların TUCBS projesi kapsamında etkin bir şekilde entegrasyon çalışmalarını gerçekleştirebilmeleri için yukarıda belirtilen donanım ve yazılım gereksinimlerini karşılamaları gerekmektedir. Veritabanı sistemlerinin (PostgreSQL, Oracle, MSSQL vb.) ve harita sunucularının (GeoServer, ArcGIS Server vb.) kurulumu ve işletimi, güçlü bir donanım altyapısı ve uygun yazılım ortamı gerektirir. Bu gereksinimlerin karşılanması, kurumların coğrafi verilerini güvenli, hızlı ve verimli bir şekilde yönetmelerini ve paylaşmalarını sağlayacaktır.

İdari Çalışmalar

Entegrasyon öncesi idari çalışmalar 3 aşamada tamamlanmaktadır. Bu aşamalar aşağıda detaylandırılmıştır. 

Verilerin Gizlilik Derecelerinin Belirlenmesi

Kurum tarafından paylaşılan veri ve veri servislerinin gizlilik dereceleri, veri üreticisi veya veri sahibinin karar verdiği şekilde İlgili veriye ait metaveri üzerinde belirtilir. Kurum coğrafi verilerinin metaverileri Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna aktarılırken kamu erişim kısıtlamaları metaverinin ilgili bölümü üzerinden tanımlanması gerekmektedir.

Kurum tarafından paylaşılan veri ve veri servislerinin gizlilik dereceleri, veri üreticisi veya veri sahibinin karar verdiği şekilde İlgili veriye ait metaveri üzerinde belirtilir. Kurum coğrafi verilerinin metaverileri Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna aktarılırken kamu erişim kısıtlamaları metaverinin ilgili bölümü üzerinden tanımlanması gerekmektedir.

Bu kapsamda sınırlamalar bölümünde coğrafi verilerle ilgili kamu erişim kısıtları (açık veri, hizmete özel, tasnif dışı, gizli, çok gizli, özel, kişiye özel) belirlenmelidir.

1. Gizlilik ;

➢ Açık Veri: Herhangi bir telif hakkına sahip olmayan, herkes tarafından kullanılabilen, düzenlenebilen ve dağıtılabilen veridir.

➢ Çok Gizli: Bilmesi gerekenlerin dışında diğer kişilerin bilmelerinin istenmediği ve izinsiz açıklandığı takdirde Devletin güvenliğine, ulusal varlık ve bütünlüğe, iç ve dış menfaatlerimize hayah bakımından son derece büyük zararlar verecek, yabancı bir devlete faydalar sağlayacak ve güvenlik bakımından olağanüstü önemi haiz mesaj, rapor, doküman, araç, gereç, tesis ve yerler için kullanılır.

➢ Diğer: Gizlilik derecesi kurum tarafından ayrıca tanımlanan veridir.

➢ Gizli: Bilmesi gerekenlerin dışında diğer kişilerin bilmelerinin istenmediği ve izinsiz açıklandığı takdirde Devletin güvenliğine, ulusal varlık ve bütünlüğe, iç ve dış menfaatlerimize ciddi şekilde zarar verecek, yabancı bir devlete faydalar sağlayacak nitelikte olan mesaj, rapor, doküman, araç, gereç, tesis ve yerler için kullanılır.

➢ Hizmete Özel: İçerdiği bilgi itibarıyla çok gizli, gizli veya özel gizlilik dereceleri ile korunması gerekmeyen fakat bilmesi gerekenlerden başkası tarafından bilinmesi istenmeyen mesaj, rapor, doküman, araç, gereç, tesis ve yerler için kullanılır.

 ➢ Kişiye Özel: Bir gizlilik derecesi olmayıp evrakın gittiği yerde ve başlangıçtaki işlemlerinde belirli şahısların (Amir veya sadece onun yetki verdiği personel) açabileceği, bunun dışında herhangi bir şahıs tarafından açılamayacağını ifade eder.

➢ Özel: İzinsiz açıklandığı takdirde, Devletin menfaat ve prestijini haleldar edecek veya yabancı bir devlete faydalar sağlayacak nitelikte olan mesaj, rapor, doküman, araç, gereç, tesis ve yerler için kullanılır.

➢ Tasnif Dışı: İçerdiği konular itibariyle gizlilik dereceli bilgi taşımayan, ancak Devlet hizmeti ile ilgili bilgi, belge, evrak, mesaj ve dokümanlara verilen gizlilik derecesidir.

1. Gizlilik (Serbest Metin)

Kurum/ Belediye gizlilik konusunda bilgi ya da kanun gibi maddeleri yazabilmeleri için ayrılan bölümdür. Örnek olarak: Bilgi Amaçlıdır. Resmi İşlemlerde Kullanılamaz. Veriler çoğaltılarak hiçbir şekilde üçüncü şahıslara kullandırılamaz ve yayınlanamaz. Verilerin amaç dışında ve ticari amaçla kullanıldığının tespit edilmesi halinde ilgililer hakkında hukuki işlemler başlatılacaktır.

Coğrafi Verinin Paylaşım ve Kullanım Kurallarının Belirlenmesi

Kurum tarafından paylaşılan veri ve veri servislerine erişim, paylaşım ve kullanım koşulları veri üreticisi veya veri sahibinin karar verdiği şekilde İlgili veriye ait metaveri üzerinde belirtilir. Kurum coğrafi verilerinin metaverileri Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna aktarılırken kamu erişim kısıtlamaları metaverinin ilgili bölümü üzerinden tanımlanması gerekmektedir.

Bu kapsamda sınırlamalar bölümünde coğrafi verilerle ilgili paylaşım ve kullanım kuralları (Herkese Açık, Koşul Yok, Koşulludur) belirlenmelidir.

Teknik Altyapının Entegrasyona Hazır Hale Getirilmesi

Entegrasyon öncesi idari çalışmaların son aşamasında “Teknik Çalışmalar” başlığı altında detaylandırılan,

1. Verilerin güvenliğini korumak, servis adreslerini maskelemek ve yetkisiz erişimi engellemek amacıyla Kamu Güvenli Ağ Bağlantısı sağlanmalı,
2.  Entegrasyon çalışmalarının gerçekleştirilebilmesi için gerekli donanım, yazılım altyapısı yeterli hale getirilmelidir.

Ayrıca, söz konusu gereksinimlerin tamamlanıp teknik altyapının entegrasyona hazır hale getirilmesinin ardından, sürekliliğinin sağlanmasına yönelik önlemlerin alınması gerekmektedir.

---

Coğrafi Veri Akıllandırma

Veritabanı Kurulumu

Quantum GIS Kurulumu

QGIS (Quantum Geographic Information System), coğrafi verilerin görüntülenmesi, düzenlenmesi ve analiz edilmesi için kullanılan, çok platformlu, özgür ve açık kaynaklı bir Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) yazılımıdır. Windows, macOS, Linux, Unix ve Android gibi çeşitli işletim sistemlerinde çalışabilen QGIS, kullanıcı dostu arayüz ve geniş eklenti desteği sunar.

Kurulum Gereksinimleri:

1. İşletim Sistemi: QGIS, Windows (7, 8, 10, 11), macOS, Linux ve Android işletim sistemlerini destekler.
2. İşlemci: En az 2 GHz hızında bir işlemci önerilir.
3. Bellek (RAM): Minimum 4 GB RAM; daha büyük veri setleri ve daha karmaşık işlemler için 8 GB veya daha fazlası tavsiye edilir.
4. Depolama Alanı: Programın kurulumu ve veriler için en az 2 GB boş disk alanı gereklidir.
5. Ekran Çözünürlüğü: En az 1024x768 piksel çözünürlük önerilir.

Kurulum Adımları:

1. Yükleyiciyi İndirme:
2. QGIS'in en güncel sürümünü veya uzun vadeli desteklenen (LTR) sürümünü resmi QGIS indirme sayfasından indirin. En son sürüm en yeni özellikleri içerirken, LTR sürümü daha kararlı ve uzun süreli destek sunar.
3. Windows İçin Kurulum:

Windows kullanıcıları için iki ana kurulum seçeneği vardır:

1. OSGeo4W Ağ Yükleyicisi
2. QGIS Bağımsız Yükleyicisi.

OSGeo4W Ağ Yükleyicisi, QGIS'in ikili veya kaynak kod sürümünü diğer açık kaynaklı araçlar ve bağımlılıklarıyla birlikte yüklemenize olanak tanır. QGIS yazılımının kurulum dosyasına aşağıdaki gibi ulaşılabilir.

Yükleme yapmak için indirilen Kurulum (setup) çalıştırılır. Bu ekranda OSGeo4W paketlerinin hangilerinin yüklenebileceğinin tercihi yapılmaktadır. Express Install (Basit Kurulum) sadece kurulumda varsayılan paketlerini yükleyecektir. Advanced Install (Gelişmiş Kurulum) hangi OSGeo4W paketlerini kuracağımızı seçebileceğimiz kurulum türüdür. Advanced Install seçeneği seçilip Sonraki butonuna basılır.

Yükleme tipi (Installation Type) ekranı, OSGeo4W yazılımlarının hangi türle yükleneceğinin belirlendiği ekrandır.

Install from Internet (İnternet üzerinden kurulum): Belirli kaynak adreslerinden indirme otomatik olarak yapılır ve kurulum yapılır. İndirme dosyaları gelecekte yeniden kullanım koşuluna karşı tutulmaya devam edilecektir.

Download Without Installing (Yüklemeden indirme): Yükleme olmadan sadece indirilme işlemi yapılır.

Install from Local Directory (Yerel dizinden yükleme): Yüklenen cihazın kendi yerel dizininde OSGeo4W kaynak dosyaları var ise dosya yolu belirtilerek kurulumun yerel olarak gerçekleştirilmesi seçeneğidir.

Yükleme Dizini (Installation Type) Ekranı, OSGeo4W yazılımlarının hangi dizine kurulacağının seçildiği ekrandır. Bu ekrandan hangi kullanıcılar için kurulacağı, masaüstü ve başlangıç menüsüne sembollerin eklenmesi gibi tercihlerin yapıldığı ekrandır.

Yerel Paket Dizini (Local Package Directory) ekranı, OSGeo4W yazılım paketlerinin indirilen yükleme dosyalarının tutulacağı dosya yolunu belirtmeye olanak sağlar.

Bağlantı Tipi (Connection Type) ekranı, indirme işlemindeki internet bağlantı türü seçeneklerini gösterir.

Use System Proxy Settings (Sistem Proxy Ayarlarını Kullan): İndirme işleminde sistemin varsayılan Proxy ayarlarını kullanır.

Direct Connection (Direkt Bağlantı): Bir Proxy ayarı kullanmadan direkt olarak bağlantı kurulmasını sağlar.

Use HTTP/FTP Proxy: HTTP/FTP tabanlı bir Proxy kullanımı sağlar.

İndirme sitelerinin seçimi (Choose Download Sites) ekranında indirme işleminde kullanılacak siteler gösterilmektedir. Kullanıcı isterse kendi istediği indirme URL`sini ekleyebilir.

Paketlerin Seçimi (Select Packages) ekranı, OSGeo4W yazılım paketlerinin hangilerinin yükleneceğinin kullanıcı tarafından belirlendiği kısımdır. Bu projede QGIS yazılımı kullanılacağı için varsayılan (Default) paketlerin kurulması yeterlidir.

Gereksinimleri Giderme (Resolve Dependencies) ekranında kurulum için gereken fakat Paketlerin Seçimi ekranında onaylanmamış gereksinimler gösterilmektedir. Gereken yazılım paketlerini kurmanız önerilmektedir.

Kısıtlayıcı Paket Anlaşması (Aggreement Of Restrictive Package) ekranı Açık kaynaklı olmayan kaynakların (ECW Raster Plugin for GDAL) lisans anlaşmasını barındırır. Kurulumun devam etmesi için anlaşma kabul edilmelidir.

 Kurulum işleminin durumu aşağıda gösterilmiştir.

Son butonuna basılarak kurulum tamamlanır.

macOS İçin Kurulum:

1. QGIS'in macOS sürümünü resmi indirme sayfasından indirin.
2. İndirdiğiniz .dmg dosyasını açın ve QGIS uygulamasını "Applications" klasörüne sürükleyin.

Linux İçin Kurulum:

1. Çoğu Linux dağıtımı için QGIS paketleri mevcuttur.
2. Debian/Ubuntu tabanlı sistemler için terminal üzerinden aşağıdaki komutları kullanarak QGIS'i kurabilirsiniz:

sudo apt update

sudo apt install qgis qgis-plugin-grass

1. Diğer dağıtımlar için QGIS Linux kurulum talimatlarını inceleyebilirsiniz.

PostgreSQL Kurulumu

PostgreSQL, güçlü, açık kaynaklı, nesne-ilişkisel bir veritabanı yönetim sistemidir. Özellikle karmaşık sorgular ve büyük veritabanlarıyla çalışmak için idealdir. Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) uygulamaları için PostgreSQL’in PostGIS uzantısı kullanılarak güçlü uzamsal veritabanı yetenekleri eklenebilir. PostGIS, PostgreSQL'e coğrafi veri türleri, uzamsal sorgular ve coğrafi analiz işlevleri sağlar.

Kurulum Gereksinimleri

1. İşletim Sistemi: PostgreSQL ve PostGIS; Windows, macOS ve Linux sistemlerini destekler.
2. Depolama Alanı: PostgreSQL için minimum 300 MB, PostGIS ve coğrafi veriler için ek alan gerekir.
3. RAM: 4 GB veya daha fazlası tavsiye edilir.

Kurulum Adımları

Windows için kurulum:

1. Yükleyici İndirme:

PostrgeSQL veritabanı yönetim sisteminin kurulum dosyasına PostgreSQL indirme sayfasından ulaşılabilir. Kurulumu yapılmak istenen PostgreSQL sürümü seçilir.

Yükleme yapmak için indirilen Kurulum (setup) çalıştırılır. Next butonuna basılır.

Uygulamanın dosyalarının kurulacağı Kurulum Dizini (Installation Directory) (C:\Program Files\PostgreSQL\14) otomatik olarak gelir. Bu kısımda dosyaları farklı bir dizin seçimi yapılması için sağdaki dosya işaretine tıklanarak farklı bir dizin seçilebilir. Dizin seçildikten sonra Next butonuna basılır.

Kurulum Dizini Açılan penceredeki Özellikler Seçimi (Select Components) otomatik ve seçilmiş bir şekilde gelmektedir. Bu pencerede aşağıda gösterildiği gibi işaretlenmiş olmalıdır. İşaretleme kontrol edildikten sonra Next butonuna basılır.

1. PostgreSQL Server: PostgreSQL veritabanı sunucusudur.
2. PgAdmin4: PostgreSQL’i kullanılabilmesi için geliştirilen veritabanı yönetim sistemidir.
3. Stack Builder: PostgreSQL modüllerini kurulabilen grafiksel arayüzdür,

Command Line Tools: Komut satırı araçlarını ve PostgreSQL kütüphaneleri içerir.

Bu pencerede Veri Dizini (Data Directory) otomatik şekilde seçilmiş olarak gelir.

Yeni gelen pencerede, veritabanına ulaşırken en yetkili kullanıcı (postgres) otomatik olarak belirlenmiş olacaktır. Bu kullanıcıya ait bir Şifre (Password) oluşturulması istenir. Oluşturulan şifre iki kısımda da aynı olacak şekilde doldurulur. Next butonuna basılır.

Bu pencerede kullanılacak Port (5432) otomatik olarak belirlenir. Port'un asıl işlevi bilgisayarlar arasındaki veri alışverişi sırasında adres tanımlamasını sağlamaktır. Next butonuna basılır.

Port; bir bilgisayarın veya bir ağ cihazının farklı uygulama ve hizmetlerini tanımlamak ve bu hizmetlere veri iletmek için kullanılan bir adresleme birimidir. Portlar sayesinde, aynı IP adresine sahip bir cihaz üzerinde birden fazla hizmet aynı anda çalışabilir ve doğru uygulamaya doğru veri iletimi sağlanır. Portlar, iki ana protokol olan TCP (Transmission Control Protocol) ve UDP (User Datagram Protocol) ile birlikte çalışarak veri iletimi sağlar.

TCP (Transmission Control Protocol); bilgisayarlar arası iletişimde veri alışverişinin yanı sıra kimlik doğrulaması da sağlar. PostgreSQL veritabanı sistemi 5432/TCP Port’unu kullanmaktadır.

UDP (User Datagram Protocol); ağırlıklı olarak ses ve video iletişiminde kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Açılımı User Datagram Protocol olup Kullanıcı (Veri Bloğu İletişim Kuralları) şeklindedir.

Bu pencerede Konum (Locale) seçimi yapılır. Konum seçildikten sonra Next butonuna basılır.

Yeni gelen pencerede Ön Kurulum Özeti (Pre Installation Summary) gösterilmiştir. Next butonuna basılır.

Bu kısımda PostgreSQL veritabanı ve bileşenlerinin Yüklemeye Hazır (Ready to Install) belirtilir. Next butonuna basılır. Yükleme aşamasına geçilir.

Yükleme tamamlandıktan sonra gelen PostgreSQL Kurulum Sihirbazını Tamamlama (Completing the PostgreSQL Setup Wizard) ekranında, Stack Builder yani PostgreSQL’e ait modüllerin yükleneceği ara yüzün açılması için Şekil 12’de gösterildiği gibi işaretleme yapılmalıdır. Finish butonuna basılır.

Açılan pencerede Stack Builder otomatik olarak gelir. Mavi ile belirtilmiş kısımdaki sunucu seçilip Sonraki butonuna basılır.

Bu pencerede Kategoriler kısmında Spatial Extensions yazısının solundaki artı tuşuna basılarak PostGIS 3.2 Bundle for PostgreSQL 13 (64 bit) v3.2.1 seçilir. PostGIS, GIS (Coğrafi Bilgi Sistemleri – CBS) nesnelerinin veritabanında depolanmasına izin veren bir PostgreSQL veritabanı uzantısıdır (extension).

Bu pencerede mavi ile işaretlenen paket PostGIS 3.2 Bundle for PostgreSQL 13 (64 bit) v3.2.1 seçilir. İndirilecek olan paketin dizini seçilir.

Bu kısımda bu dizin yine otomatik olarak belirlenmiştir. Sonraki butonuna basılır. (Bu kısımda beklemek gereklidir. Bilgisayar, uygulamanın kurulum dosyasını internetten bulurken donma olabilir.)

Gelen ekranda PostGIS kurulum dosyasının indirildiği bildirilmektedir fakat kurulumu henüz tamamlanmamıştır. Bu yüzden Yüklemeyi Atla (Skip Installation) kısmındaki kutucuk işaretlenmeden Sonraki butonuna basılır.

PostGIS 3.2 Bundle for PostgreSQL 13 (64 bit) v3.2.1 kurulum penceresi gelir. Lisans Koşulları (Licenses Agreement) ile ilgili doküman incelendikten sonra Kabul Ediyorum (I Agree) butonuna basılır.

Gelen ekranda yüklenmesi istenilen bileşenlerin seçilmesi istenir. PostGIS otomatik olarak zorunlu olarak seçilmiş şekilde gelir. Sol alt kısımda ise PostGIS eklentisinin en az 360.8 MB (Megabayt) yer kaplayacağı bildirilir. Herhangi bir işaretleme yapmadan Next butonuna basılır.

PostGIS dosyalarını kurulacak Dosya Yolu (Destination Folder) C:\Program Files\PostgreSQL\13 otomatik olarak belirlenir. Bu kısımda dosyaları farklı bir dizin seçimi yapılması için sağdaki dosya işaretine tıklanarak farklı bir dizin seçilebilir. Dizin seçildikten sonra Next butonuna basılır.

PostGIS 3.2 Bundle for PostgreSQL 13 Kurulumu için aşağıdaki 4 pencerede de Evet butonu tıklanır.

Söz konusu pencere içerikleri şu şekildedir:

1. Geometri ve raster dönüşümünün düzgün çalışması için gerekli olan PROJ_LIB ortam değişkenini sizin için kaydetmemizi ister misiniz?
2. Raster dönüşümünün düzgün çalışması için gereken GDAL_DATA ortam değişkenini sizin için kaydetmemizi ister misiniz?
3. Raster sürücüleri varsayılan olarak devre dışıdır. Değiştirmek için POSTGIS_GDAL_ENABLED_DRIVERS ortam değişkenini ayarlamanız gerekir ve değişikliklerin etkili olması için PostgreSQL hizmetinizi yeniden başlatmanız gerekir. POSTGIS_ENABLED_DRIVERS, Gtiff, PNG, JPEG, XYZ, DTED, USGSDEM, AAIGrid ortak sürücülerine ayarlansın mı?
4. Veritabanı dışında raster varsayılan olarak devre dışıdır. POSTGIS ENABLE_OUTDB RASTERS'ı etkinleştirmek için ortam değişkeninin 1 olarak ayarlanması gerekir. Veritanbanı raster'ları etkinleştirilsin mi?

Açılan Kurulum Tamamlanma (Installation Complete) penceresinde Close butonuna basılır. Stack Builder penceresinde Bitir butonuna basılır.

Coğrafi Veri Üretimi

Coğrafi Veri Kaynakları

Coğrafi veri, mekânsal bir referans sistemi içinde tanımlanmış, belirli bir konuma ait bilgileri içerir. Bu veriler, doğal ve yapay nesnelerin konumlarını, özelliklerini ve ilişkilerini tanımlar.

Uydu Tabanlı Coğrafi Veri Kaynakları

Uydu verileri, geniş alanların gözlemlenmesi ve izlenmesi için önemli bir kaynaktır. Çeşitli uzaktan algılama sensörlerinden gelen veriler, genellikle yüksek çözünürlük ve farklı spektral bantlarda bilgi sağlar.

Optik Uydu Verileri

1. Özellikler: Görülebilir, kızılötesi ve termal dalga boylarında görüntüleme yapar.
2. Avantajları: Yüksek çözünürlük, doğal renkli görüntüleme, detaylı arazi sınıflandırması.
3. Örnekler:
4. Landsat Serisi (Landsat-8, Landsat-9)
5. Sentinel-2 (Avrupa Uzay Ajansı)
6. MODIS (NASA)
7. WorldView ve GeoEye (ticari yüksek çözünürlük uyduları)
8. Radar Tabanlı Uydu Verileri (InSAR, SAR)
9. Özellikler: Mikrodalga sensörlerle çalışır, hava koşullarından bağımsızdır.
10. Avantajları: Gece ve gündüz veri toplama, yüzey deformasyonu ve arazi hareketlerini ölçme.
11. Örnekler:
12. Sentinel-1 (SAR görüntüleme)
13. ALOS PALSAR (JAXA tarafından sağlanan radar verileri)
14. TerraSAR-X (Ticari radar uydu sistemi)

Hava Tabanlı Coğrafi Veri Kaynakları

Havadan görüntüleme, genellikle daha lokal ölçeklerde, detaylı ve yüksek çözünürlüklü veri sağlar.

Hava Fotoğrafları

1. Kullanım Alanları: Şehir planlama, tarımsal izleme, orman envanteri.
2. Avantajları: Yüksek detay seviyesi, geniş spektral veri.
3. Araçlar:
4. Sabit kanatlı uçaklar
5. Dronlar (İnsansız hava araçları)

Lidar (Light Detection and Ranging)

1. Özellikler: Lazer teknolojisi kullanarak arazi yüzeylerinin 3B haritalanmasını sağlar.
2. Avantajları: Yüksek hassasiyet, yoğun bitki örtüsü altındaki arazi detaylarını çıkarabilme.
3. Kullanım Alanları: Orman envanteri, arkeoloji, taşkın modelleme.

Yer Tabanlı Coğrafi Veri Kaynakları

Yer tabanlı veriler, genellikle arazide yapılan ölçümlerle elde edilir ve yerel ölçekte yüksek doğruluk sağlar.

GNSS (Global Navigation Satellite Systems)

1. Örnekler: GPS (ABD), GLONASS (Rusya), Galileo (AB), BeiDou (Çin).
2. Kullanım Alanları: Hassas konumlama, ulaşım sistemleri, mobil haritalama.

Topografik Haritalar ve Ölçümler

1. Kaynaklar: Geleneksel arazi ölçümleri, total station cihazları, nivelman.
2. Kullanım Alanları: Arazi mühendisliği, altyapı projeleri.

Yer Tabanlı Sensör Ağları

1. Özellikler: Çevresel parametreleri ölçer (örneğin, sıcaklık, nem, su seviyesi).
2. Kullanım Alanları: Hidrolojik modelleme, afet erken uyarı sistemleri.

Açık Veri Platformları

Birçok hükümet ve uluslararası kuruluş, coğrafi verileri kamuya açık bir şekilde sağlar. Bu veri kaynakları genellikle ücretsizdir ve birçok araştırma ve uygulama için temel oluşturur.

1. Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS): Türkiye'deki mekânsal verilerin standardizasyonu ve paylaşımı için ulusal bir platformdur. Çeşitli kurumların verilerine erişim sağlar.
2. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA): Jeoloji, maden ve yer altı kaynaklarına ilişkin coğrafi verileri paylaşır.
3. Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü (TKGM): Kadastro ve arazi kullanımına ilişkin veriler.
4. OpenStreetMap (OSM): Gönüllüler tarafından oluşturulan ve güncellenen dünya çapında açık bir harita veritabanıdır.
5. Copernicus Programı: Avrupa Birliği'nin Dünya gözlem programı olup, uydu verileri ve çevresel bilgiler sunar.
6. Natural Earth Data: Küresel ölçekli ücretsiz coğrafi veri setleri sağlar; genellikle küçük ölçekli haritalama projelerinde kullanılır.
7. USGS Earth Explorer: Amerika Birleşik Devletleri Jeoloji Araştırmaları Kurumu tarafından sunulan uydu görüntüleri ve diğer coğrafi veriler.
8. NASA Earth Data: NASA'nın sunduğu uydu ve Dünya gözlem verileri, araştırmacılar için geniş bir veri yelpazesi sunar.
9. GEBCO (General Bathymetric Chart of the Oceans): Deniz tabanı topografyası hakkında küresel veri setleri sunar.
10. UNEP Environmental Data Explorer: Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından sunulan çevresel veriler.

Coğrafi Veri Sayısallaştırılması

Sayısallaştırma işlemi, haritalar, uydu görüntüleri veya hava fotoğrafları gibi analog ya da dijital verilerin bilgisayar ortamında işlenebilir bir formata dönüştürme sürecidir. Coğrafi verilerin koordinatlarının ve ilgili öznitelik bilgilerinin eklenmesi ile gerçekleştirilir.

Sayısallaştırma, basılı verilerin dijital ortama aktarılmasını ve bu sayede analiz edilebilmesini sağlamaktadır. Mekânsal analizlerin yapılabilmesi ve söz konusu haritaların paylaşılabilmesi açısından gerekli bir süreçtir.

Sayısallaştırma Süreci:

Veri kaynağının hazırlanması: Basılı halde bulunan veri uygun çözünürlükte taranır veya işlenir.

Koordinat sisteminin tanımlanması: Taranmış görüntü dijital ortama aktarılarak coğrafi koordinatlara uygun şekilde referanslanır.

Vektörleştirme: Coğrafi referanslama işleminin ardından uygun CBS yazılımı kullanılarak nesneler (noktalar, çizgiler ve alanlar) çizilerek dijitalleştirilir.

Öznitelik verilerinin eklenmesi: Sayısallaştırma işlemi tamamlanan coğrafi nesnelere açıklayıcı veriler (ör: yol ismi, kat sayısı) eklenir.

Kontrol ve düzeltme: Hatalı koordinatlar düzelttirilir ve veri doğrulaması yapılır.

Coğrafi Verilerin Veritabanına Aktarılması

CAD Verisinin Veritabanına Aktarılması

Netcad yazılımı kullanılarak NCZ formatındaki verilerin PostgreSQL aktarımı aşağıdaki şekilde yapılabilmektedir. Bu örnekte Netcad 8 versiyonu kullanılmıştır.

PostgresSQL’de aktarılacak verinin kolonlarını karşılayacak boş bir tablo oluşturulur.

NCZ formatlı dosya Netcad ile açılır.

Araçlar menüsünden “Veritabanı Yönetimi” açılır ve bağlanılmak istenen veritabanı bilgileri girilerek yeni bağlantı eklenir.

Bağlantı sağlandıktan sonra eklenmek istenen indeksleri kontrol edilir, indeks yoksa oluşturulur.

Referanslar -> Ekle -> Spatial ilerlemesiyle açılan pencereden eklenecek tablo seçilir.

Veri tabanına aktarılmak istenen objeler seçilerek özelliklerden “GIS Sınıfı” yazdırılacak tablonunki ile değiştirilir. Bu işlem tek tek yapılabileceği gibi toplu obje değiştir ile de yapılabilir.

Aktarım işlemini bitirmek için Referanslar bölümünde veri tabanı tablosuna sağ tıklanır ve “Düzenlemeyi Bitir” seçilir. Bu aşamada aktarılması istenen objenin tekrar seçilmesi istenmektedir. “Ekrandan Seç” seçeneği ile verilerin veri tabanına aktarımı tamamlanır.

Basılı Verinin Veritabanına Aktarılması

Basılı veriler, içerisinde koordinat değerlerini barındıran fakat dijital ortamda bulunmayan pafta ve benzeri halde bulunan verilerdir. Söz konusu verilerin veritabanına aktarılması için öncelikli olarak sayısallaştırma işlemi yapılarak dijital ortama aktarılması gerekmektedir. Coğrafi verinin sayısallaştırılması işlem adımlarına Coğrafi Veri Sayısallaştırması başlığında detaylı olarak yer verilmiştir.

Sözel Verilerin Veritabanına Aktarılması

Sözel veriler Excel, Word, vb. formatta tutulan verilerdir. Sözel verilerin veritabanına aktarılması için içerisinde koordinat değerleri veya adres bilgisi gibi mekânsal değerleri içermelidir.

Adresler veri seti indirildikten sonra veri seti için Geoapify (https://www.geoapify.com/tools/geocoding-online/) adresinden aşağıdaki adımlar izlenerek geocoding işlemi yapılır.

Sayfada ilgili kısımdan excel yüklenerek işleme başlanır.

Dosya yükleme işleminden sonraki aşağıdaki görseldeki gibi önce kolon adı olan adresler işaretlenir ve açılır listeden address seçilir.

Kolon seçildikten sonra aşağıdaki gibi ülke ve dil seçimi yapılır ve GEOCODE butonu ile işleme başlanır.

İşlem tamamlandıktan sonra Download geocoding results ile csv dosyası indirilir.

PostgreSQL ile CSV Dosyasını Import Alma: Geocoding yapılan dosya indirildikten sonra veritabanında aşağıdaki ilgili Script çalıştırılır.

İlgili script kullanılarak tablo oluşturulduktan sonra veritabanında aşağıdaki gibi tablo üzerinde sağ tıklayıp import/export data ile dosyanın tabloya yazılması işlemi başlatılır.

Aşağıdaki işaretlenen ilgili alanlar doldurulur ve OK butonuna basarak csv dosyası tabloya aktarılır.

Yukarıda yer alan adımlar izlendiğinde veritabanında geocoding adında bir tablo oluşturulup içerisine veri aktarılmış olur. Ancak söz konusu tablo mevcut durumda geometrik bilgi içermemekte ve sözel bir veritabanı tablosudur. Geocode işlemi ile elde edilen enlem ve boylam değerleri kullanılarak geometrik veri üretimi gerekmektedir.

Enlem/Boylamdan Değerlerinden Geometrik Veri Üretimi: Veritabanına oluşturulan tabloya geometrik kolon açmak için aşağıdaki script çalıştırılır.

Oluşturulan kolona aşağıdaki script çalıştırılarak Enlem/Boylam ile geometrik veri üretimi sağlanır ve ilgili kolona veri yazdırılır.

İlgili scriptler çalıştırıldıktan sonra geometrik veri üretimi gerçekleşmiş olur.

Veriyi harita üzerinde görüntülemek için veritabanı tablosunda aşağıda yer alan kısma tıklanır.

Sonuç şekil aşağıdaki gibidir.

Raster Verilerin Veritabanına Aktarılması

Raster veriler, piksellerden (hücre) oluşan bir veri türüdür. Genellikle uydu görüntüleri, hava fotoğraflar, halihazır harita gibi verilerin saklanmasında kullanılır. Raster verilerin veritabanına aktarılmasından önce koordinatlandırılması veya koordinatlandırılmış raster veri kullanılması gerekmektedir. Söz konusu işlem adımlarına Coğrafi Veri Sayısallaştırması başlığında detaylı olarak yer verilmiştir.

CBS Verisinin Veritabanına Aktarılması

CBS verileri farklı formatlarda bulunabilmektedir. Vektör veriler Shape, KML, GeoJSON gibi farklı veri formatlarında depolanabilmektedir. Bu tür farklı formatta tutulan CBS verilerinin veritabanına aktarılması için bir masaüstü CBS yazılımı yardımıyla görüntülenmesinin ardından aktarılabilmektedir.

Örnek Bir Veri Katmanı İçin Veri Akıllandırma Çalışmasının Adım Adım Uygulanması

Bir verinin CBS uygulamalarında kullanılabilmesi için tanımlanabilir, sorgulanabilir ve ilişkilendirilebilir yapıda olması gerekmektedir. Veri akıllandırma, farklı formatlarda bulunan verilerin veritabanına aktarılması işlemi olarak tanımlanabilir.

---

Coğrafi Veri Uyumlaştırma

Coğrafi veri uyumlaştırma, veritabanında tutulan verilerin Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi standartlarına uygun şekilde veritabanı yapılarının oluşturulmasıdır.

TUCBS Tanımlama Dokümanları Amaç ve İçeriği Nedir?

TUCBS Kapsamındaki 32 Adet Coğrafi Veri Temaları Nelerdir?

Adres

Adres; mülkiyete konu olan bir toprak parçası veya binanın coğrafi konumu ve işlevi açısından tanımlanmasıdır. Adres tanımlaması adres bileşenleri ile ifade edilir. Her bir adres bileşeni bir konum belirtecidir. Adres yerel düzeydeki bir numarataj bilgisi ile ilişkilidir. Adres bileşenleri olarak, kapı numarası, cadde/sokak adı, idari birim (köy/mahalle, semt, ilçe, il) adı ve posta kodu bileşenleri ile ifade edilebilir.

Altyapı

Bu tema atık su, atık yönetimi, enerji ve su temini gibi kamu hizmetleri ile sivil savunma bölgeleri, okullar ve hastaneler gibi idari ve sosyal devlet hizmetlerini içermektedir.

Arazi Kullanımı

Arazi Kullanımı teması, yeryüzünün biyo-fiziksel özellikleri ile gerçek dokusuyla tanımlanarak sahip olduğu temel özelliklerin detaylarla ifade edildiği Arazi Örtüsü temasından farklıdır. Bununla birlikte, Arazi Örtüsü ve Arazi Kullanımı uygulamada birbiriyle ilişkilidir ve sıklıkla birleştirilir. Arazi Kullanımını ve Arazi Örtüsünü birleştiren veri kümeleri genellikle yoğun olarak kullanılan alanlarda arazi kullanım özelliklerine, kapsamlı olarak kullanılan alanlarda arazi örtüsü özelliklerine vurgu yapar. Aynı arazi parçasının tanımındaki farkın bir örneği, çayırla kaplı tarım alanı olabilir. Arazi Örtüsünde bu alan mera olarak tanımlanırken, Arazi Kullanımında ise tarım alanı olarak sınıflandırılır.

Arazi Örtüsü

Arazi Örtüsü Veri Temasında hedeflenen; arazi yüzeyinin gerçek dokusuyla tanımlanarak sahip olduğu temel özelliklerin detaylarla ifade edilebilmesidir. Bu anlamda arazi örtüsünün tarım alanı, sulak alan, yerleşim alanı vb. özellikleriyle anlamlı tanımlanması gerekmektedir.

Atmosfer ve Meteoroloji Verileri

Bu tema atmosferdeki fiziksel koşulların belirlenmesi ile ilgili ölçümleri, model sonuçlarını veya bunların birleşiminden elde edilen verileri içeren nokta, çizgi veya grid veri setleridir.

Bina

Binaların coğrafi konumu olarak tanımlanır. Yapı; karada ve suda, daima veya geçici, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ve bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve hareketli tesislerdir. Ayrıca bu tema kapsamındaki bina ise; kendi başına kullanabilen, üstü örtülü ve insanların içine girebilecekleri ve insanların oturma çalışma, eğlenme veya dinlenmelerine veya ibadet etmelerine yarayan, hayvanların ve eşyaların korunmasına yarayan sanayi, eğitim ve diğer kullanımlar için tasarlanmış yapılar olarak tanımlanmıştır.

Biyocoğrafya Bölgeleri

Biyocoğrafya Bölgeleri, görece homojen ortak karakteristiğe sahip ekolojik koşulların oluşturduğu alanlar olarak tanımlanabilmektedir.

Coğrafi Yer Adları

Coğrafi Yer Adları, belli bir yerleşim birimi (köy, mahalle, ilçe, il, vb.), yeri (mevki, yayla, mezra, vb.), insan yapısı veya doğal bir coğrafi detayı (yol, köprü, çeşme, dere, göl, vb.), konuma bağlı doğal veya insan yapısı bir olayı (deprem, sel baskını, zorunlu göç, nükleer patlama, vb) veya tarihsel/kamusal yerleri/sınırları ifade etmek için kullanılan tanımlayıcı adlardır. Coğrafi isimler, detayları, olayları ve yerleri adlandırmanın yanısıra, diğer veri temalarında bu adlarla bağlantı kurmak veya işaret etmek amacıyla da kullanılırlar.

Çevre İzleme Tesisleri

Çevre izleme tesislerinin konumu ve faaliyeti, yetkili kamu kurumu tarafından veya bu kurum adına emisyon izlenmesi ve ölçümü, çevresel ortamın durumu ve ekosistem parametrelerinin (biyo-çeşitlilik, bitkilerin ekolojik durumu vs.) izlenmesi ve ölçümünü içermektedir.

Deniz ve Tuzlu Su Alanları

Genel özellikleri ile bölge ve alt bölgelere ayrılmış deniz ve tuzlu su kütleleridir. Bölgelere ve alt bölgelere bölünmüş denizler ve tuzlu su yapıları, nehir tutma havzaları, suyun biyokimyası veya sıcaklığıyla ilgili ortak karakteristiklere sahip her bir bölge bu tema kapsamındadır.

Doğal Risk Bölgeleri

Bu tema sel baskınları, heyelan, çığ, orman yangınları, deprem gibi doğal afetlere (yerleri, şiddet ve sıklıkları nedeniyle toplumu ciddi olarak etkileyecek atmosferik, hidrolojik, sismik ve büyük yangınlar) göre hassas olarak nitelenen bölgeler olarak tanımlanabilir.

Enerji Kaynakları

Bu tema, ekonomik, sosyal ve teknolojik yönden geçerliliğine bakılmaksızın, enerji kaynaklarının tüm yaşam döngüsünü kapsar. Geçmişteki kötü kullanım nedeniyle tüketilen, şu anda geçerli olmayan ancak gelecekte geçerli olabilecek kaynakları göz önünde bulundurur.

Habitat Bölgeleri

Habitat Bölgeleri, içerisinde yaşayan organizmaları fiziksel olarak destekleyen belirli ekolojik koşullar, süreçler, yapı ve fonksiyonlarla karakterize edilen coğrafi alanlar olarak tanımlanmaktadır. Tamamen doğal veya yarı doğal coğrafi, abiyotik ve biyotik özellikler ile ayırt edilen karasal, tatlı su ve denizel alanları içerir.

Hidrografya

Hidrografya veri teması; göl, akarsu, havza ve bunlar ilgili tüm coğrafi nesneleri kapsamaktadır. Kıyı bölgeleri bu veri teması kapsamına girmekte olup bunun yanında denizler ise bu tema dışında tutulmuştur. Hidrografik verilerin birlikte çalışabilirliğini ve paylaşımını kolaylaştırmayı amaçlamaktadır.

İdari Birimler

İdari Birim, bir ülkenin veya bölgenin etkin yönetilebilmesi için ortaya çıkmış, ilgili yönetim biriminin sorumluluk alanlarını belirleyen, soyut veya somut sınırları ifade eden bir kavramdır. İdari birimler teması kapsamında, idari birimler, deniz idari birimleri ve kurumsal idari birimler ele alınmıştır.

İnsan Sağlığı ve Güvenliği

İnsan Sağlığı; Alerji, kanser, solunum yolu hastalıkları, hastalığa etki eden biyomarkerlar, her türlü patolojilerin coğrafi dağılımını, sağlık üzerindeki etkisini ve doğrudan ya da dolaylı olarak çevre kalitesi üzerindeki etkilerini kapsamaktadır. Ayrıca Genel Sağlık İstatistikleri ve Sağlık Hizmetleri İstatistikleri de bu temanın kapsamındadır.

İstatiksel Raporlama Bölgeleri

İstatistiksel bilginin kullanım ve dağıtımına yönelik birimlerdir. İstatistik birimleri teması, idari birimlerin tematik gruplarından biri olarak görülmelidir ama bununla birlikte diğer alan birimlerini (gridler veya yağış alanı gibi) ya da puanlamaya dayalı istatistik noktalarını (adres düzeyindeki istatistikler gibi) içerebilmektedir.

Jeoloji

Bu veri teması, jeolojinin içeriğe ve yapıya göre sınıflandırılması olarak tanımlanabilir. Ana kaya, Akifer ve jeomorfolojiyi içerir.

Kadastro

Kadastro parseli, kadastrosu yapılan ve yeryüzünde mülkiyet hakkına sahip en küçük homojen birim olan alanları ifade etmektedir. Parsel sınırları ile arazi ve harita üzerinde belirtilerek hukuki durumlar ve üzerindeki haklar tespit edilmektedir. Kadastro parseli, temel olarak ada, parsel, parsel köşe noktaları, irtifak hakkı ve tapu bilgilerini içermektedir.

Kamu Yönetim Bölgeleri

Bu tema uluslararası, ulusal, bölgesel ve yerel düzeyde, denetleme amacıyla yönetilen, düzenlenen veya kullanılan alanlar olarak tanımlanabilir.

Koordinat Referans Sistemleri ve Coğrafi Grid Sistemleri

Tema, özelliklerin koordinatlarla mekânsal referanslandırmasına yönelik bir yapı oluşturmaktadır. Bu konu, mümkün olduğunda bilgi teknolojisi ve verilere yönelik uygun standartlara bağlanmalıdır ve coğrafi veri kullanan, sektöre özgü uygulamaların geliştirilmesi için bir yapı sağlamalıdır.

Koruma Bölgeleri

Koruma Bölgeleri veri teması, doğal ve kültürel miras değeri taşıyan, taşınmaz tüm varlıklara ilişkin veri üreten kamu kuruluşlarının ürettiği verileri kapsamaktadır. Koruma Bölgeleri, biyolojik ve genetik çeşitliliğin, doğal ve doğa ile ilişkili kültürel kaynakların korunması ve devamlılığının sağlanması amacıyla, ilgili mevzuata göre ve diğer etkili yollarla yönetilen; milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, tabiatı koruma alanları, yaban hayatı geliştirme sahaları, muhafaza ormanları, gen koruma ormanları, tohum meşcereleri, tohum bahçeleri, doğal sit alanları, sulak alanlar, özel çevre koruma bölgeleri vb. koruma statüsü bulunan kara, su ya da deniz alanlarını ifade eder.

Madenler

Bu veri teması Maden kaynaklarının (metalik madenler ve endüstriyel hammaddeler ve benzeri), kaynağın boyutu, 3 boyutlu geometrisinin, hacminin ve tenörünün / kalitesinin belirlenmesi olarak tanımlanır.

Nüfus Dağılımı – Demografi

Tema nüfus özellikleri ve faaliyet düzeyleri dâhil, grid, bölge, idari birim veya diğer bölgelere göre sınıflandırılmış nüfusun coğrafi dağılımı olarak tanımlanabilir.

Ortogörüntü

Ortogörüntü veri teması; kızılötesi dalga boyu ile morötesi dalga boyu arasında kalan elektromanyetik spektrum kullanılarak elde edilen görüntüleri kapsamaktadır. Ortogörüntü verileri raster veri yapısındadır. Bu veri temasında kullanılan veriler için ISO 19123 standardı temel alınmıştır. Bu şekilde elde edilmiş tekil görüntüler ve mozaik görüntüler bu veri teması dâhilindedir.

Sanayi Tesisleri

Bu tema sanayi tesislerini içermektedir. Yeraltı suyu çıkartma tesisleri, madenler ve depolama alanları da bu kapsamdadır.

Tarım Tesisleri

Bu tema karasal ve sularda yapılan tarımsal faaliyetler ile ilgili ekipmanları ve üretim tesislerini (sulama sistemleri, seralar, ahırlar dâhil) içerir.

Toprak

TUCBS Toprak veri teması aşağıdakilerle ilgili bilgiler içermektedir. - Belirli yerlerde ve belirli bir zamanda toprak koşullarının ve / veya toprak özelliklerinin tek seferde değerlendirilmesini sağlayan ve toprak koşullarının ve / veya özelliklerinin zaman içinde nasıl değiştiğini gösteren bir dizi değerlendirme sağlayarak toprak izlemesine izin veren toprak envanterlerini içerir. - Toprak türleri de dahil olmak üzere, toprakla bağlantılı özelliklerin mekânsal bir sunumunu sağlayan toprak haritalarıdır. Tipik olarak, toprak haritaları, toprak stoklarında mevcut olan veriler yardımıyla elde edilir. Ayrıca, muhtemelen toprak dışı verilerle birlikte, toprak özelliklerinden elde edilen diğer toprakla ilgili bilgiler de kapsam dahilindedir.

Tür Dağılımı

TUCBS kapsamında ele alınan “Türlerin Dağılımı”, biyoçeşitlilik gibi daha geniş bir grupta yer alan temalardan biridir. Tür Dağılımı, belirli alanlardaki türlerin varlığını nokta, alan veya farklı ölçeklerdeki grid hücreleri olarak ifade etmekte, herhangi bir tür dağılımının temelini oluşturan gerçek “ham” gözlemleri kapsamamaktadır.

Ulaşım Ağları

Bu veri temasının amacı, ulaşım ile ilişkili bilgilerin yönetiminde ortak bir temel ve referans sağlamaktır. Ayrıca kara-demir-deniz-havayolunun bütünleşik kullanımı için kamu ve özel sektör ihtiyaçlarını karşılamaktadır.

Yükseklik

Kara, kıyı kenar ve su kütlelerini kapsayan yükseklikleriyle tanımlanan Sayısal Arazi Yüzeyi Yükseklik modelidir. Yeryüzünün gerçek topografyasını ifade etmekte, birçok haritacılık ve CBS uygulamasında temel veri olarak kullanılabilir.

TUCBS Coğrafi Veri Temalarına İlişkin Tanımlama Dokümanı Kapsam ve İçeriği Nedir?

Coğrafi Veri Temalarına İlişkin Tanımlama Dokümanları ve Standartlar eğitim dokümanı, veri üreticisi kamu kurum ve kuruluşlarının coğrafi verilerini standartlara uygun olarak Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu üzerinden veri servisleri aracılığıyla paylaşabilmesini sağlayacak yol haritasının oluşturulması sürecini kapsamaktadır.

Doküman içeriği ise;

1. Veri Tanımlama Dokümanları
2. Veri Tanımlama Dokümanlarında Yer Alan Veri İçeriği ve Yapısı
3. Referans Sistemleri, Ölçü Birimleri ve Gridler
4. ISO 19157 Veri Kalitesi Bileşenleri
5. ISO 19115 Metaveri Standardı
6. Veri Tanımlama Dokümanları Kullanılarak Yapılan Veri Uyumlaştırma Örnekleri
7. -Sonuç ve Değerlendirme başlıklarından oluşmaktadır.

TUCBS Tanımlama Dokümanı Kapsamındaki UML Modelleme Nedir, Nasıl Yorumlanır?

UML Model ve Ağaç Yapısı

Birleşik Modelleme Dili (UML) yazılım bileşenlerinin ve bunlar arasındaki ilişkilerin görsel olarak ifade edilmesini sağlayan bir standarttır. Coğrafi nesne tipleri, öznitelikleri ve ilişki tipleri UML sınıf diyagramlarında gösterilmiştir. TUCBS kapsamında tanımlanan standartların uygulama şemaları ile gösterimleri UML kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

 Hazırlanan UML Diyagramları TUCBS içinde yer alan 32 veri temasını kapsayacak şekilde https://tucbs-public-api.csb.gov.tr/tucbs/tucbs_uml_model_v3/ adresi üzerinden paylaşılmaktadır. Her bir veri temasına ait Paket Yapısı, Uygulama Şemaları, Detay Tipler, Veri Tipleri ve Kod Listeleri ilgili tema altında yer almaktadır. Tema ile ilgili talep edilen detaylara (+) işareti ile erişim sağlanabilmektedir.

Ortak bir kavramsal şema dilinin (UML) kullanımı, farklı temalar ve farklı detay seviyeleri arasında, uygulama şemalarının otomatik olarak işlenmesine ve uygulama şemasına dayalı verilerin kodlanmasına, sorgulanmasına ve güncellenmesine olanak sağlar. UML kullanımı, TS EN ISO 19109 8.3 maddesi ve TSE ISO/TS 19103 standartlarına uygundur.

Veri Temalarına İlişkin Tanımlama Dokümanları ve Standartlar eğitim dokümanı kapsamında incelenmek üzere büyükşehir belediyesi, il, belediye, ilçe, mahalle, köy sınırlarına ait verilerin de içinde yer aldığı İdari Birim veri teması seçilmiştir.

Tema Paket Yapısı

Temalara ait paket yapıları ilgili temanın ilişkili olduğu diğer temaları gösterir. Bu durum, söz konusu temanın ulusal standartlar kapsamında tanımlanan diğer temalardan bağımsız olmadığını gösterir. İdari Birim veri temasının içinde bulunan 3 farklı uygulama şeması ve diğer temalar ile olan ilişkileri göstermektedir. Buna göre İdari Birim teması Coğrafi Yer Adları ve Temel Tipler ile ilişkilidir.

Tema paket yapısı ilgili temanın uygulama şemalarının tümüyle bağımsız olmadığını ifade eder. Söz konusu tema, paket yapısında bulunan diğer temalarla ilişkilidir.

Uygulama Şeması

Uygulama Şemaları (Application Schema), detay katalogları ve detay kavramları içerir. Böylelikle, verilerin içeriğinin ve anlamının daha iyi anlaşılmasını sağlayarak coğrafi verilerin yayılmasını, paylaşılmasını ve kullanımını destekler. Uygulama şemaları her bir tema için farklılık göstermekte olup, şemalara ait detaylar ilgili tema dokümanlarda yer almaktadır. İdari Birim veri teması içerisinde yer alan üç adet uygulama şemasını göstermektedir. Bunlar: DenizIdariBirim, KurumsalIdariBirim ve SoyutIdariBirim uygulama şemalarıdır. Her bir uygulama şeması içinde şemaya özgü detay tipler yer almaktadır. Bu detay tiplere (+) işaretinden erişim sağlanabilmektedir. Uygulama şemalarında veri tanımlama dokümanlarında belirlenmiş olan verilere ait coğrafi nesne tipleri, veri tipleri, kod listeleri ve değer listeleri bulunmaktadır. Veri üreticileri tarafından sıklıkla üretilmekte ve kullanılmakta olan büyükşehir belediyesi, il, belediye, ilçe, mahalle, köy sınırlarına ait veriler SoyutIdariBirim uygulama şeması içinde yer almaktadır.

Detay Tip (Feature Type)

Detay tipi/sınıfı (feature type) aynı öznitelik, geometri ve topolojik ilişkilere sahip coğrafi veriyi ifade eder. Uygulama şemaları içinde birden fazla detay tip bulunabilmektedir. Kurumlar tarafından üretilmekte olan coğrafi verilerin ulusal standartlara uyumlu hale getirilmesi aşamasında her bir verinin UML diyagramlarında karşılık geldiği detay tipin belirlenmesi ve üretilen verinin kolon yapısının bu kapsamda standartlara uygun hale getirilmesi gerekmektedir.

IdariBirim detay tipi ve içinde yer alan öznitelik bilgilerini, veri tiplerini ve kod listelerini göstermektedir. Buna göre kurum ve kuruluşlar tarafından üretilmekte olan büyükşehir belediyesi, il, belediye, ilçe, mahalle, köy sınırlarına ait verilerin ulusal coğrafi veri standartlarına göre uyumlaştırma çalışması gerçekleştirilirken hedef olarak alınması gereken detay tip IdariBirim dir.

Buna göre, IdariBirim detay tipinin sahip olması gereken kolon sayısı sekizdir. Bu kolonlardan bir tanesi ise geometri kolonudur. UML diyagramında belirtilen kısıtlamaya göre, geometri tipi GM_Multisurface olmalıdır. Detay Tiplerin içinde «voidable» etiketi altında yer alan değer bilgileri:

 - Gerçek dünyada mevcut veya uygulanabilir olsalar da, bazı coğrafi veri setlerinde coğrafi nesnelere ait bulunamayan özellikleri tanımlamak için kullanılırlar.

- Bu değerler veri sağlayıcılar tarafından tutulan kaynak coğrafi veri setinde bulunmadığını ya da uygun değerlerin mevcut kaynaklarla elde edilemeyebileceğini ifade eder.

Veri Tipi (Data Type)

Detay tiplerin içinde veya detay tiplerden bağımsız olarak veri tipi tanımlaması gerçekleştirilebilmektedir. İdari Birim veri teması ve IdariBirim detay tipi örneği: her bir IdariBirim için bir tane IdariMerkez tanımlanabilir. IdariMerkez, coğrafi ismi ve konumu belirten veri tipi (datatype) dir.

Kod Listesi (Code List)

Kod listesi (codelist) seçilebilir öznitelik değerleri listesidir. Kod listeleri genellikle bir öznitelik ismi ve bir koddan oluşur. Esnek bir öznitelik değer tanımlaması gerektiğinde bu listeler kullanılır. Öznitelik değer kod listesi TS EN ISO 3166-1:2014 ve TS EN ISO 3166- 2 standartlarına göre kodlanabilir.

Kod listeleri veri sağlayıcılar tarafından belirlenmiş değerleri içerir. IdariBirim detay tipi örneğinde yer alan IdariHiyerarsiDuzeyKodu bir kod listesini ifade eder. Bu kod listesinin alabileceği değerler ve bunların integer olarak karşılıklarını göstermektedir. Kod listelerinin tema sorumlusu gruplar tarafınca veya veri üreticisi kurumlarca talep edilmesi durumunda değiştirilmesi/genişletilmesi mümkündür. Bu değerler UML diyagramlarında «codeList» etiketi ile gösterilir. Kod listeleri dışında UML diyagramlarında «enumeration» etiketi ile ifade edilen değer listeleri de yer alabilmektedir. Değer listesinin kod listesinden farkı, değer tiplerinin kesin olması ve herhangi bir değişikliğin olmayacağı durumlarda kullanılmasıdır.

Anlamsal İlişki (Association)

İki sınıf arasındaki zayıf anlamsal ilişkiyi ifade eder. Eğer bir model içindeki iki sınıfın (class) birbiriyle ilişki kurması gerekiyorsa bunlar arasında bir bağlantı olması gerekir. Bu bağlantı da association ile ifade edilir. Anlamsal ilişki iki obje arasındaki düz çizgi ile ifade edilir. Şekil 85’de görüldüğü gibi İdari Birim UML diyagramında Koy ve Bagli detay tipleri arasında anlamsal bir ilişki bulunmaktadır. Bu ilişkinin parçaları olan Koy ve Bagli arasında güçlü bir ilişkiden söz edilemez, bu nedenle Koy ve Bagli birbirlerinden bağımsız olarak var olabilirler.

Anlamsal ilişkide iki detay tip arasında “1-1”, “1-n”, “n-n” olmak üzere faklı ilişkiler kurulabilir. Koy ve Bagli örneğinde ise “1-n” bir ilişki bulunmaktadır.

Buna göre:

1. Bir Koy detay tipinin Bagli detay tipi bulunmayabilir.
2. Bir Koy detay tipinin n adet Bagli detay tipi bulunabilir.

Kalıtım İlişki (Inheritance)

Benzer nesne sınıflarını tek ve daha genel bir sınıfta birleştirmek için kullanılır, generalization olarak da adlandırılabilir. Alt detay tipi, üst sınıfın tüm özelliklerine sahip, ondan türeyen bir alt sınıftır. Kalıtım ilişkisi iki obje arasındaki ok işareti ile gösterilir. Şekil 86’de görüldüğü gibi İdari Birim UML diyagramında IdariBirim ile BuyuksehirBelediyesi, Il, Belediye, Ilce, Mahalle, Koy detay tipleri arasında kalıtım ilişkisi bulunmaktadır. Bu objeler, İdariBirim in alt detay tipleridir. Bu alt detay tipleri kendi sahip oldukları özelliklere ek olarak IdariBirim üst detay tipinin tüm özelliklerine de (kolonlarına) sahiptirler.

IdariBirim üst detay tipi ile Belediye alt detay tipi arasındaki kalıtım ilişkisi incelendiğinde Belediye detay tipine göre uyumlaştırma çalışması gerçekleştirilmesi gereken bir katmanın sahip olması gereken kolon yapısı aşağıda gösterilmiştir.

Bütünleme İlişki (Aggregation)

Karmaşık ilişkilerin daha basit parçalara ayrılması amacıyla kullanılır. Bu ilişki tipinde yer alan bir sınıf basit alt parçaların bütünleşmiş hali olarak düşünülebilir. Aggregation olarak da adlandırılabilir. Anlamsal ilişkide olmayan parça-bütün (kapsayan-kapsanan) ilişkisi bütünleme ilişkisinde bulunmaktadır.

Parça ile bütün arasındaki ilişki çok güçlü değildir. İlişkide yer alan her bir detay tip bağımsız olarak tek başına bir anlam ifade eder. Bütünleme ilişkisi “bütün” (kapsayan) yukarıda olacak şekilde ve kapsayan parçanın ucunda içi boş elmas olacak şekilde gösterilir. Bütünleme ilişkisindeki her bir parça kendi başına işlevsel bir bütünlük taşır.

Şekil 87’de görüldüğü gibi Adres 2 veri teması UML diyagramında Adres ile AdresBilesenleri detay tipleri arasında bütünleme ilişkisi bulunmaktadır. Adres “kapsayan”, AdresBilesenleri ise “kapsanan” detay tipidir. Bu nedenle Adres detay tipinde bulunan özellikler AdresBilesenleri detay tipi için zorunlu olmayan alanlar olarak ortaya çıkmaktadır. Her iki detay tipte de tekrarlanan kolonlar için AdresBilesenleri detay tipi kendi kolonlarının özelliklerini korur.

Adres detay tipi ile AdresBilesenleri detay tipi arasındaki bütünleme ilişkisi incelendiğinde AdresBilesenleri detay tipine göre uyumlaştırma çalışması gerçekleştirilmesi gereken bir katmanın sahip olması gereken kolon yapısı aşağıda gösterilmiştir.

Oluşum İlişki (Composition)

Oluşum ilişkisi bir veya daha fazla detay sınıfının oluşum sınıfının parçası olduğu anlamına gelir. Oluşum sınıfı var olmadığında diğer sınıflar da var olamaz. Bütünleme ilişkisinde olduğu gibi kapsayan-kapsanan ilişkisi bulunmaktadır. “Kapsayan” yukarıda olacak şekilde ve kapsayan parçanın ucunda içi dolu elmas olacak şekilde gösterilir. Oluşum ilişkisinde bulunan “kapsanan” detay tipleri “kapsayan” detay tipinden bağımsız olarak var olamaz.

Örneğin; A belediyesinden gelen Bağımsız Bölüm veri katmanı BagimsizBolum feature’ı ile eşleşmektedir. Veritabanına kolonlar yazılırken, BagımsızBolum ile Diskapi arasında composition ilişkisi olduğu için BagimsizBolum tablosu zorunlu olarak Diskapi feature’nın da kolonlarını alır.

Adres 3 veri teması UML diyagramında DisKapi ile BagimsizBolum detay tipleri arasında oluşum ilişkisi bulunmaktadır. Diskapi “kapsayan”, BagimsizBolum ise “kapsanan” detay tipidir. BagimsizBolum detay tipi Diskapi detay tipinden bağımsız olarak var olamaz. Bu nedenle Diskapi detay tipinde bulunan özellikler BagimsizBolum detay tipi için de zorunlu alanlar olarak ortaya çıkmaktadır. Söz konusu ilişki tipinin İdari Birim temasında yer almaması nedeniyle örnek tema olarak Adres veri teması kullanılmıştır.

DisKapi detay tipi ile BagimsizBolum detay tipi arasındaki oluşum ilişkisi incelendiğinde BagimsizBolum detay tipine göre uyumlaştırma çalışması gerçekleştirilmesi gereken bir katmanın sahip olması gereken kolon yapısı aşağıda gösterilmiştir:

TUCBS Tanımlama Dokümanı Kapsamındaki Tekil Tanımlayıcı Ne Demektir?

Coğrafi veri katmanının TUCBS standartlarına göre tanımlandığı özgün tanımlayıcılardır. Bu tanımlayıcı, aynı veri seti içinde veya farklı veri setleri arasında nesnelerin karıştırılmasını önler ve nesneye ilişkin tüm özniteliklerin ve ilişkilerin izlenebilirliğini sağlar. Her detay tip içinde yer alan nesneler, benzersiz bir tekil tanımlayıcı ile ilişkilendirilir. Bu, detay tip içindeki her nesnenin ayırt edilmesini sağlar. Detay tip ile ilgili ayrıntılı bilgiye “Detay Tip (Feature Type)” başlığı altından erişebilirsiniz.

Katmanların TUCBS Veri Tanımlama Dokümanı Kapsamındaki Tekil Tanımlayıcılarının Belirlenmesi

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS), ülkemizdeki coğrafi verilerin standartlaştırılmış bir şekilde paylaşılması amacıyla oluşturulmuş önemli bir altyapıdır. Bu sistemde her bir coğrafi veri katmanı, benzersiz bir tanımlayıcı ile işaretlenir. Bu tanımlayıcının belirlenmesi, verilerin doğru bir şekilde yönetilmesi ve farklı sistemler arasında uyum sağlanması açısından büyük önem taşır.

Coğrafi veri katmanlarının her biri, UML modelindeki belirli bir detay tipine karşılık gelir. Detay tipler, söz konusu coğrafi veri katmanlarının TUCBS kapsamındaki tekil tanımlayıcılarıdır.

TUCBS kapsamında coğrafi veri katmanlarının tekil tanımlayıcıları (detay tipleri), UML model (https://tucbs-public-api.csb.gov.tr/tucbs/tucbs_uml_model_v3/) üzerinde aşağıdaki adımlar izlenerek belirlenir:

Veri Temasının Belirlenmesi: İlk olarak, veri katmanının hangi coğrafi veri temasına ait olduğu belirlenir.

TUCBS kapsamında 32 adet coğrafi veri teması bulunmaktadır. Her bir coğrafi veri teması için ayrı ayrı hazırlanmış coğrafi veri tanımlama dokümanı bulunmaktadır. Konu ile ilgili detay bilgilere https://rehber.tucbs.gov.tr/veri-temalari adresi üzerinden erişilebilmektedir.

Örneğin, bir yol ağı veri katmanı, "Ulaşım Ağları" temasına ait olacaktır.

Uygulama Şemasının (applicationSchema) Belirlenmesi: Veri katmanının hangi uygulama şemasına ait olduğu belirlenir. TUCBS kapsamında 52 adet alt tema bulunmaktadır. Bu alt temalar UML model üzerinde uygulama şemaları olarak gösterilmektedir.

Uygulama Şeması (applicationSchema): TUCBS Kavramsal Model ve ISO 19109 standardına uygun, her bir veri temasına ait özellikleri bütünleştiren TUCBS alt temalarına ait şemalardır.

Örneğin, yol ağı veri katmanı, "KarayoluAgi" uygulama şemasına dahil olacaktır.

Uygulama şemaları, her bir coğrafi nesnenin özelliklerine (çokluğu, özniteliğin değeri, kısıtlamaları vb.) ilişkin gereklilikleri belirtir.

Tekil Tanımlayıcının (Detay Tipinin) Belirlenmesi: Veri katmanının en detaylı seviyesi olan detay tipi belirlenir. Tekil tanımlayıcılar UML model üzerinde detay tipler olarak gösterilmektedir. Bir coğrafi veri katmanının hangi detay tipe dahil olacağına karar vermek için detay tiplerin içerisinde yer alan tanımlardan faydalanılabilir.

Detay Tip (featureType): Konumsal nesneleri tanımlayan detay sınıfıdır.

Örneğin, yol ağı veri katmanı, "KarayoluHatti" detay tipine dahil olacaktır.

TUCBS Uyumlu Hedef Şemaların Oluşturulması

TUCBS kapsamında 32 coğrafi veri teması belirlenmiştir. Coğrafi veri temaları belirli bir konuya ilişkin olarak ulusal veya uluslararası standartlara uygun hazırlanan coğrafi veri topluluğunu ifade etmektedir. TUCBS kapsamında hazırlanan “Temel Dokümanlar”a, 32 adet “Coğrafi Veri Temaları Tanımlama Dokümanları”na, “TUCBS Birleşik UML Modeli”ne, “Eğitim Materyalleri”ne kullanıcıların daha rahat erişimini sağlamak amacıyla oluşturulan TUCBS Rehber Uygulaması’ndan ulaşılabilmektedir.

TUCBS uyumlu hedef şemaların oluşturulması kapsamında söz konusu 32 adet coğrafi veri teması standartlarında geliştirilen UML Model şeması üzerinden ilgili coğrafi ver, katmanının ait olduğu Tema, Uygulama Şeması ve ‘Feature Type’ dediğimiz detay tipinin belirlenmesi gerekmektedir. Uygulama şemaları içinde birden fazla detay tip bulunabilmektedir. Detay tipleri (Feature Type) altında ise TUCBS uyumlu hedef kolon yapılandırmalarını barındırmaktadır. Kolon isimlendirmeleri içerisine girildiğinde ise her birinin nasıl isimlendirilmesi gerektiği, kolon tipinin ne olması gerektiği, söz konusu kolonda nasıl bir verinin yer alması gerektiğinin açıklaması gibi detaylar bulunmaktadır. Ancak UML Model de detay tipleri belirli ilişkiler içermektedir ve bir coğrafi veri katmanının ait olduğu detay tipi başka detay tipleri ile ilişkili olabilmektedir. Söz konusu durumda UML Model üzerinde belirtilen ilişkiler okunarak devam edilir ve bağlı olunan her bir detay tipinin altında yer alan kolonlar hedef şema kolon yapısına eklenmesi gerekmektedir.

TUCBS Uyumlu Coğrafi Verilerin Servis Edilmeye Hazır Hale Getirilmesi

TUCBS standartlarına göre servislerin oluşturulması işleminde sanal tabloların (view) oluşturulması aşamasında uyulması gereken kuralları ve işlemlerin detaylarını içermektedir.

Veritabanında yer alan coğrafi veri katmanları için, UML Modelin okunması sonrasında oluşturulan TUCBS uyumlu hedef şema yapıları kullanılarak ilgili kolonlar ile oluşturulan sanal tablolar (view) oluşturma işlemleri gerçekleştirilmelidir. Açık kaynak kodlu veritabanı olan PostgreSQL veritabanı, karmaşık veri iş yüklerini güvenli bir şekilde depolayan ve ölçeklendiren birçok özellikle birlikte SQL dilini kullanan ve genişleten güçlü, açık kaynaklı bir nesne-ilişkisel veritabanı sistemidir.

Sanal Tablo (View) dediğimiz sorgu ise, sorguları basitleştirmek, erişim izinlerini düzenlemek, farklı sunuculardaki eşdeğer verileri karşılaştırmak veya bazı durumlarda sorgu süresini kısaltmak için kullanılan, gerçekte olmayan, SELECT ifadeleriyle tanımlanmış sanal tablolardır. Kaynak şema yapısı dediğimiz veritabanında yer alan kaynak tablonun üzerinde herhangi bir güncelleme, silme veya ekleme işlemi yapmadan TUCBS uyumlu sanal tabloların oluşturulmasında kullanılan bir sorgu olarak özetlenebilmektedir. Her bir coğrafi veri katmanı için veritabanında TUCBC uyumlu sanal tabloların oluşturulması sonrasında ise veriler servis edilmeye hazır hale getirilmiş olur.

Örnek Bir Veri Katmanı İçin Veri Uyumlaştırma Çalışmasının Adım Adım Uygulanması

TUCBS projelerinde veri uyumlaştırma süreci, mevcut veri katmanlarının TUCBS standartlarına uygun hale getirilmesi için belirli adımlarla gerçekleştirilir. Mücavir alan katmanı gibi bir veri katmanının uyumlaştırılması sırasında izlenen adımlar aşağıda detaylandırılmıştır.

Kurum Veri Katmanlarının TUCBS Veri Temalarına Uygun Olarak Sınıflandırılması

Bu adımda mevcut veri katmanları, TUCBS tarafından belirlenen temalara uygun şekilde kategorize edilir.

1. Mücavir alan katmanındaki mevcut veriler, içerdikleri coğrafi bilgiler, öznitelikler ve ilişkiler açısından incelenir.
2. TUCBS veri temalarına ait sınıflandırma kriterleri kullanılarak, mücavir alan verilerinin uygun bir detay tip (“YonetimKisitlamaDuzenlemeBolgesi”) ve temaya ("KamuYonetimBolgeleri") ataması gerçekleştirilir.

UML Şemalarında Veri Tipleri ve Kod Listelerinin İncelenmesi

Bu adımda, UML şemalarında belirtilen kod listeleri ve veri tipleri değerleri listelenir. Veri tipi (data type) ve kod listeleri (code list) ile ilgili detaylı bilgiye Veri Tipi (Data Type) ve Kod Listesi (Code List) başlıkları altından erişebilirsiniz. Buna göre YonetimKisitlamaDuzenlemeBolgesi detay tipinin sahip olduğu kod listeleri aşağıdaki gibidir.

Kaynak Şema-Hedef Şema Arasında Eşleştirme Çalışmasının Gerçekleştirilmesi

Her tekil tanımlayıcının TUCBS standartlarına göre uyumlaştırılma aşamasında yardımcı olacak dokümanları bulunmaktadır. Bu doküman tekil tanımlayıcının tablosu ve kod listeleri olarak iki kısımdan oluşmaktadır. Tablo kısmında Tekil Tanımlayıcının alacağı geometri tipi, hedef şema kolon yapısı, kolonun alacağı değer tipi, tekil tanımlayıcının kapsadığı kod tabloları, sanal tabloda oluşturulacak olan kolon adları ve kolon açıklamaları bulunmaktadır. Uyumlaştırma yardımcı dokümanı aşağıda yer alan şekilde gösterilmektedir.

Tablo üzerinde yer alan kolonlar ve içerikleri aşağıdaki gibidir:

1. Tema: Uyumlaştırma tablosu hazırlanan coğrafi veri katmanının TUCBS standartlarına göre hazırlanmış olan 32 adet coğrafi veri temasından hangisine ait olduğunu belirtir.
2. Coğrafi Verinin Kategorisi: Uyumlaştırma tablosu hazırlanan coğrafi veri katmanının TUCBS standartlarına göre hazırlanmış olan 52 adet kategoriden hangisine ait olduğunu belirtir.
3. Coğrafi Veri Katmanının Adı: Kurum tarafından tutulan Coğrafi veri katmanının adıdır.
4. Tekil Tanımlayıcı: Coğrafi veri katmanının TUCBS standartlarına göre tanımlandığı tekil tanımlayıcıdır.
5. FeatureType: Coğrafi veri katmanının tanımlandığı tekil tanımlayıcının kapsadığı bütün detay tiplerinin tutulduğu kolondur.
6. Geometri Tipi: Coğrafi veri katmanının TUCBS standartlarına göre olması gereken geometri tipinin belirtildiği kolondur.
7. Hedef Şema Kolon Yapısı: TUCBS UML Model referans alınarak beklenen kolon yapısıdır.
8. Kolon Tipi: Hedef Şema Kolon Yapısının veri tiplerini gösterir.
9. Kod Tablosu: TUCBS UML Model'de tanımlanan kod listesi adıdır.
10. Kolon İsimlendirmesi: Tekil tanımlayıcının TUCBS UML Model referans alınarak oluşulan kolon isimlendirmesidir.
11. Açıklama: Hedef Şema Kolonlarının her birinin açıklamasının olduğu kolondur.
12. Kaynak Şema Kolon Yapısı: Hedef şema ilişkilerine göre eşleştirilen kaynak şema kolon yapısının gösterildiği kolondur.
13. Tablo Adı: Kaynak şemanın kolon yapısının bulunduğu tablo adını belirtir.

Aşağıda Yönetim Kısıtlama Düzenleme Bölgesi detay tipi için oluşturulmuş olan sanal tablo kodu gösterilmektedir.

Mavi ile belirtilen alanlar kaynak şema tarafından belirlenecek olan kolonları, yeşil ile belirtilen alanlar ise hedef şema yapısını belli eder. [TABLO_ADI] bölümüne kaynak tablo adı, [VIEW_ADI] bölümüne oluşturulacak olan sanal görüntünün adı girilir.

Dokümanda yer alan açıklamalar referans alınarak Kaynak tablo kolonları ile hedef kolonlar arasında eşleştirme yapılır. Yapılan eşleştirme sanal tablo (view) oluşturmak için kullanılan koda işlenir.

Hedef Şemaya Uygun Olarak Şema Dönüşümünün Gerçekleştirilmesi

Yukarıda oluşturulan kodu çalıştırmak için PostgreSQL veritabanına giriş yapılır. Kaynak tablonun bulunduğu veritabanı işaretlenerek Query Tool sembolüne tıklanır.

Açılan Query Editor penceresine oluşturulan kod yapıştırılarak çalıştırılır ve sanal tablo (view) oluşmuş olur. Sanal tablo PostgreSQL Browser menüsünde Views sekmesinden erişilebilir.

Oluşturulan örnek sanal görüntü aşağıda yer alan şekilde gösterilmektedir.

---

Coğrafi Veri Servisi Oluşturma

GeoServer Kurulumu

Java tabanlı açık kaynak kodlu bir yazılım olan GeoServer, kullanıcıların farklı ortamlardan coğrafi verilere ulaşmasını ve bu verilerle çalışmasını sağlar. OGC standartlarında web servislerinin (WCS, WMS, WFS, WFS-T) oluşturulmasını sağlayan GeoServer veri kaynağı olarak vektör (Oracle Spatial, ArcSDE, DB2, MySQL, PostGIS, Shapefiles ve Web Servisleri) ve raster (ArcGrid, GeoTiff, 51 Jpeg2000, ECW, MrSID) veriler kullanabilmekle beraber standart protokollerde üretilmiş olan KML, GML, GeoRSS, GeoPDF gibi formatları da okuyabilmektedir. GeoServer içerisindeki OpenLayers entegrasyonu sayesinde servis edilen veriler anında internet üzerinden sorgulanıp görülebilmektedir.

Kurulum Adımları:

JDK Kurulumu:

1. Geoserver kurulumu, Java Development Kit (JDK) eklentisine ihtiyaç duymaktadır. Sisteminizde JDK yüklü değilse, buradan uygun sürümü indirin.
2. İndirilen setup dosyasını çalıştırın. "Next" tuşuna basarak ilerleyin.

Aşağıda lisans kullanım koşulları yer almaktadır. Koşulları kabul etmek için kutucuk işaretlendikten sonra Next tuşuna basılır.

Buradaki adımda JDK’yı Environment Variable’a eklemek için görseldeki gibi seçim yapılmalıdır.

Finish tuşu ile işlem bitirilir.

GeoServer İndirme:

1. GeoServer'ın en güncel sürümünü resmi indirme sayfasından indirin.
2. İşletim sisteminize uygun olan yükleyiciyi veya platform bağımsız olan WAR dosyasını seçebilirsiniz.

İndirilen Setup dosyası çalıştırılır, aşağıda açılan ekranda Next tuşuna basılır.

“I Agree” butonu ile lisans sözleşmesi kabul edilir.

Browse butonu ile JDK sürümünün kurulu olduğu dizin seçilir ve Next tuşuna basılır.

Geoserver'ın yükleneceği dizin seçilir. C:\Program Files\Geoserver konumu otomatik olarak gelecektir. Next tuşuna basılır.

Başlat Menüsüne oluşturulacak olan kısayolun seçimi sağlanır ve Next tuşuna basılır.

Geoserver dosyalarının saklanacağı konum seçilerek Next tuşuna basılır.

Uygulamaya giriş yapmak için kullanılacak olan Username (Kullanıcı Adı) ve Passowrd (Şifre) alanları doldurulur. Next tuşuna basılır.

Geoserver'ın kurulacağı port bilgisi girildikten sonra Next tuşuna basılır.

Execution Type ekranı Geoserver'ın nasıl çalışacağının belirtildiği alandır. Servis olarak kurulması önerilmektedir. Install as a service (recommended) seçilerek Next tuşuna basılır.

1. Install as a Service: Geoserver uygulamasının servis olarak çalışacağını belirtmektedir.
2. Run manually Geoserver uygulamasının el ile başlatılacağını belirtmektedir.

Kurulum özetinin yer aldığı pencereden Install tuşu ile kurulumun başlatılması sağlanır.

Kurulumun tamamlandığını belirten pencere Finish tuşu ile sonlandırılır.

Coğrafi Veri Servisleri (WMS, WFS, WCS, WMTS) Hakkında Temel Bilgilendirme

OGC (Open Geospatial Consortium), coğrafi bilgi teknolojileri konusunda standartlar geliştiren uluslararası bir organizasyondur. Bu organizasyon, 500'den fazla şirket, üniversite, devlet kurumu ve kâr amacı gütmeyen araştırma kuruluşunu bir araya getirir. OGC'nin amacı, coğrafi veri ve yazılımlar arasında birlikte çalışabilirliği (interoperability) artırmak ve bu standartları açık formatlarla kullanıcılara sunmaktır.

OGC’nin geliştirdiği standartlar sayesinde, farklı yazılımlar ve veri kaynakları birbiriyle uyumlu hale gelir. OGC bugüne kadar 30'dan fazla standart geliştirmiştir. Coğrafi veri paylaşımı ve görselleştirme konusunda en çok kullanılan standartlar şunlardır:

1. WMS (Web Map Service): Web Harita Servisi
2. WFS (Web Feature Service): Web Detay Servisi
3. WCS (Web Coverage Service): Web Raster Servisi
4. WMTS (Web Map Tile Service): Web Harita Karo Servisi

Coğrafi Servis Standartlarının Genel Amacı

Bu standartlar, coğrafi verilerin web ortamında erişilebilir, görselleştirilebilir ve paylaşılabilir olmasını sağlar. Kullanıcılar, bir web tarayıcısı veya coğrafi bilgi sistemleri (GIS) yazılımları aracılığıyla şu işlemleri yapabilir:

1. Haritaları görüntüleme
2. Yakınlaştırma ve uzaklaştırma işlemleri
3. Katmanları görüntüleme veya gizleme
4. Lejant ve açıklama bilgilerini alma
5. Verilerin analiz edilmesi ve düzenlenmesi

Bu standartlar, farklı türdeki coğrafi verilerin birbirine uyumlu şekilde çalışmasını sağlar.

1. Web Map Servisi (WMS), WMS, harita görüntülerini bir sunucudan istemek için kullanılan bir standarttır. Kullanıcı, HTTP üzerinden bir URL göndererek belirli bir bölgeyi, katmanı veya temayı görselleştiren bir harita isteyebilir. Sunucu, isteğe uygun olarak bir bitmap, PNG veya JPEG gibi görsel formatında harita döner. Haritalar statiktir, yani sadece görselleştirme yapılır, veriler düzenlenemez.

Ana Fonksiyonları

1. GetMap:

Belirli bir coğrafi bölgenin harita görüntüsünü sunar.

Örnek: Kullanıcı, belirli koordinatları içeren bir harita isteği yapar ve sunucu bu alanın görüntüsünü döner.

1. GetFeatureInfo:

Kullanıcı, harita üzerinde belirli bir noktaya tıklayarak o alanla ilgili özellik bilgilerini alır.

1. GetCapabilities:

WMS servisinin yeteneklerini ve mevcut veri türlerini tanımlayan bir belge döndürür. Bu sayede istemciler, servis hakkında genel bilgi edinebilirler.

1. Web Feature Service (WFS), kullanıcıların haritalardaki vektör verilerine (ör. yollar, binalar, nehirler) erişim sağlayarak bu verilerle görüntüleme, sorgulama ve düzenleme işlemleri yapmasına olanak tanır. WFS sayesinde ham veri üzerinde çalışılabilir.

        Ana Fonksiyonları

1. GetCapabilities: Bu fonksiyon, WFS servisinin yeteneklerini ve mevcut veri türlerini tanımlayan bir belge döndürür. Bu sayede istemciler, servis hakkında genel bilgi edinebilirler.
2. DescribeFeatureType: Bu fonksiyon, WFS'de bulunan öznitelik yapısını tanımlar. Veritabanındaki her veri katmanının, özelliklerinin detaylarını içerir.
3. GetFeature: Belirli kriterlere uyan coğrafi özellikleri sorgular ve getirir. Bu, istemcinin belirli bir alana veya özellik kümesine odaklanmasını sağlar. Sorgular, belirli filtreler ve sınırlar içerebilir.
4. Transaction: Bu fonksiyon, veriler üzerinde değişiklik yapmayı sağlar. Kullanıcı, özellikleri ekleyebilir, silebilir veya güncelleyebilir. Genellikle coğrafi veri yönetimi işlemlerinde kullanılır.
5. LockFeature: Bu fonksiyon, belirli bir özelliğin verisini "kilitlemek" amacıyla kullanılır. Bir özelliğin üzerinde işlem yapılırken, başka işlemlerin aynı özelliği değiştirmesini engellemek için kullanılır.

1. Web Coverage Servisi (WCS), raster veri kümelerinin (ör. uydu görüntüleri, sayısal yükseklik modelleri) paylaşımını ve erişimini sağlar. WCS, WMS’den farklı olarak ham veriyi döner ve analiz yapılmasına olanak tanır.

     Ana Fonksiyonları

1. GetCoverage: Belirli bir bölgenin raster verisini döner. Örneğin, bir uydu görüntüsünü piksel bazında alabilirsiniz.
2. DescribeCoverage: Raster veri kümesinin tanımını ve metaverisini verir.
3. Web Map Tile Service (WMTS), haritaları küçük karelere bölerek (tiles/kareler) hızlı bir şekilde web üzerinde yüklenmesini sağlayan bir standarttır. Bu kareleme sistemi, özellikle düşük internet hızlarında yüksek performans sunar. WMS bir haritanın tamamını dönerken, WMTS küçük bölümlerini (karo/kare) döner.

      Ana Fonksiyonları

1. GetCapabilities: Bu fonksiyon, WFS servisinin yeteneklerini ve mevcut veri türlerini tanımlayan bir belge döndürür. Bu sayede istemciler, servis hakkında genel bilgi edinebilirler
2. GetTile: Belirli bir katman, stil, döşeme matrisi, sütun ve satır parametrelerine göre istenen harita döşemesini döndürür. Bu fonksiyon, harita uygulamalarında belirli bir coğrafi bölgenin hızlı bir şekilde görüntülenmesini sağlar.

Hazırlanan Verilerin Harita Sunucuna Aktarılması

GeoServer ile coğrafi veri servisi yayınlama işlem adımları Örnek Bir Veri Katmanı İçin Veri Servis Oluşturma Çalışmasının Adım Adım Uygulanması başlığı altında detaylıca açıklanmaktadır. Bu bölümde sadece farklı formattaki coğrafi verilerin GeoServer içerine aktarım işlemleri detaylandırılacaktır.

GeoServer, hem vektör hem de raster veri kaynaklarını destekler ve bunları farklı formatlarda içe aktarmaya olanak tanır. Ayrıca, WMS ve WMTS gibi harita servislerini doğrudan kaynak olarak tanımlayabilir.

Veri kaynağını tanımlamak için öncelikle yeni bir “Depo (Store)” oluşturmanız gerekir. Bunun için:

1. Sol menüden “Depolar” sekmesine gidin.
2. “Yeni Depo” seçeneğini seçin.
3. Karşınıza gelen listede, eklemek istediğiniz veri türüne uygun formatı seçin (ör. Shapefile, PostGIS, GeoTIFF).

Aşağıda her bir türün kullanım amacı ve nasıl aktarılacağı açıklanmıştır.

Vektör Veri Kaynakları

Vektör veriler, coğrafi nesneleri (örneğin, yollar, nehirler veya bina sınırları) temsil eden nokta, çizgi ve poligon geometrilerinden oluşur. GeoServer, farklı vektör veri kaynaklarını destekler:

a. Directory of spatial files (shapefiles)

Shapefile, coğrafi bilgilerin saklanması için kullanılan bir formattır ve genelde birden fazla dosyadan oluşur (.shp, .dbf, .shx gibi).

Nasıl eklenir?

1. GeoServer’a giriş yapın.
2. "Yeni Veri Kaynağı" sekmesinden Shapefiles seçeneğini tıklayın.
3. Shapefile dosyasının bulunduğu dizini belirtin.
4. Çalışma Alanını seçin ve veritabanı kaynağınıza uygun bir isim verin .
5. Kaydet butonuna tıklayın.

b. GeoPackage

GeoPackage, OGC tarafından standartlaştırılmış bir veri formatıdır ve hem raster hem de vektör verileri tek bir dosyada barındırabilir.

Nasıl eklenir?

1. Depolar → Yeni Depo → GeoPackage seçeneğini tıklayın.
2. GeoPackage dosyanızı seçin (ör. data/harita.gpkg).
3. İsimlendirme ve çalışma alanını seçtikten sonra kaydedin.
4. Yüklü katmanlar otomatik olarak algılanır, “Katman Grupları” sekmesinden katmanlarınızı düzenleyebilirsiniz.

c. Veritabanları (PostGIS, Oracle)

1. Oracle veya PostGIS gibi coğrafi bilgi sistemleri destekleyen veritabanlarından veri okuma ve yayınlama imkânı sunar.

Nasıl eklenir?

1. Veritabanı bağlantı bilgilerini girin (sunucu adı, port, kullanıcı adı, şifre).
2. Bağlantıyı test edin ve ardından istenen tabloyu veya katmanı seçin.

d. Web Feature Service (WFS)

Başka bir WFS servisini kaynak olarak kullanır ve onun sunduğu vektör verilerine erişim sağlar.

Nasıl eklenir?

1. WFS URL’sini girin.
2. Sunucu bağlantısını test edin.
3. İlgili katmanı seçerek yayınlayın.

2. Raster Veri Kaynakları

Raster veriler, coğrafi alanları piksel tabanlı olarak temsil eder (örneğin uydu görüntüleri, dijital yükseklik modelleri).

a. ArcGrid

ARC/INFO ASCII GRID formatındaki sayısal yükseklik modelleri (DEM) gibi raster veriler için kullanılır.

Nasıl eklenir?

1. GeoServer’a giriş yapın.
2. "Yeni Veri Kaynağı" sekmesinden ArcGrid seçeneğini seçin.
3. ArcGrid dosyasının bulunduğu dizini belirtin.
4. Katmanı tanımlayın ve projeksiyon sistemini doğrulayın.

b. GeoTIFF

Coğrafi referanslı TIFF görüntüleri (örneğin uydu görüntüleri veya hava fotoğrafları) desteklenir.

Nasıl eklenir?

1. GeoServer’a giriş yapın.
2. "Yeni Veri Kaynağı" sekmesinden GeoTIFF seçeneğini seçin.
3. GeoTIFF dosyasının bulunduğu dizini belirtin.
4. Katmanı seçip yayınlayın.

c. ImageMosaic

1. Birden fazla raster veriyi (örneğin, yan yana uydu görüntüleri) bir araya getirerek mozaik oluşturur.

Nasıl eklenir?

1. GeoServer’a giriş yapın.
2. "Yeni Veri Kaynağı" sekmesinden ImageMosaic seçeneğini seçin.
3. Dosyasının bulunduğu dizini belirtin.
4. Mosaic işlemini tamamlayarak yayınlayın.

d. WorldImage

Görsel raster verilerle (örneğin, topoğrafik haritalar) birlikte coğrafi konumlandırma bilgilerini içerir.

Nasıl eklenir?

1. GeoServer’a giriş yapın.
2. "Yeni Veri Kaynağı" sekmesinden WorldImage seçeneğini seçin.
3. WorldImage (.wld) dosyasının bulunduğu dizini belirtin.
4. Katmanı tanımlayın.

3. Diğer Veri Kaynakları

a. WMS (Web Map Service)

Harici bir WMS servisini kaynak olarak ekler ve bu harita görüntülerini GeoServer üzerinden erişilebilir hale getirir.

Nasıl eklenir?

1. GeoServer’a giriş yapın.
2. "Yeni Veri Kaynağı" sekmesinden WMS seçeneğini seçin.
3. Harici WMS URL’sini belirtin.
4. Servisi test edin ve katmanları yayınlayın.

WMTS (Web Map Tile Service)

Harita karelerini (tiles) kullanan bir WMTS kaynağını ekler.

Nasıl eklenir?

1. GeoServer’a giriş yapın.
2. "Yeni Veri Kaynağı" sekmesinden WMTS seçeneğini seçin.
3. Harici WMTS URL’sini belirtin.
4. Servisi test edin ve katmanları yayınlayın.

TUCBS Uyumlu Stil Tanımlamalarının (SLD) Yapılması

Coğrafi veriler genellikle karmaşık ve büyük ölçeklidir. Bu verileri görselleştirmeden önce kullanıcıların anlaması kolay bir forma dönüştürmek gerekir. Stil oluşturma sayesinde Yollar, nehirler, binalar gibi farklı türdeki coğrafi nesneler birbirinden ayırt edilebilir.TUCBS VE INSPIRE için OGC standartlarında oluşturulan stil yapılarına tanımlama dokümanlarından ulaşılabilir. Bu işlem önceden hazırlanan SLD (Styled Layer Descriptor) dosyası ekleyerek yapılabileceği gibi stil oluşturmak için verilen alana XML formatında kod parçası yazarak da oluşturabilirsiniz.

Stil tanımlama işlem adımları “Harita Sunucusunda (Geoserver) Stil (Style) Oluşturulması” başlığı altında detaylandırılmaktadır.

Koordinat Referans Sistem (CRS) Tanımlamalarının Yapılması

CRS, coğrafi verilerin dünyadaki fiziksel konumlarını tanımlayan matematiksel bir modeldir. 

Yayınlanan servislerin Ulusal Coğrafi Bilgi Platformunda yer alan TUCBS Servis Kontrol uygulaması üzerinden kontrol edilmesi gerekir. Bu platforma https://tucbskontrol.csb.gov.tr/tucbskontrol adresinden erişim sağlanmaktadır. Yayınlanan servislerin TUCBS Servis Kontrolünden geçebilmesi için servis içerisinde tanımlı olması gereken 2 tane Coğrafi Referans Sistemi (CRS) vardır. Bunlar; Coğrafi WGS 84 (EPSG:4326) ve WGS 84 / Pseudo-Mercator (EPSG:3857) olarak belirlenmiştir.

TUCBS ile uyumlu Koordinat Referans Sistem (CRS) Tanımlama işlem adımları “Örnek Bir Veri Katmanı İçin Veri Servis Oluşturma Çalışmasının Adım Adım Uygulanması” başlığı altında detaylandırılmaktadır.

Hazırlanan Servislerin TUCBS Servis Kontrol Uygulaması Üzerinde Test Edilmesi

Yayınlanan coğrafi veri servisleri TUCBS altyapısına sunulmadan önce https://tucbskontrol.csb.gov.tr/tucbskontrol adresinden “TUCBS Teknik Birlikte Çalışabilirlik Standartlarına Uygunluk” durumu ile “TUCBS Veri Tanımlama Dokümanlarına Uygunluk” durumu kontrolü yapılması gerekmektedir. Kontrol sonuç durumlarına göre servisleri istenen standartlara göre düzenleyip, TUCBS altyapısına ve standartlara uygun bir şekilde sunumu gerçekleştirilir.

TUCBS standartlarına göre coğrafi veri servisi kontrolü 2 temel aşamadan oluşmaktadır:

1. TUCBS Teknik Birlikte Çalışabilirlik Kontrolü: farklı sistemlerin sorunsuz bir şekilde entegre olması ve veri paylaşımının etkin bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için veri servislerinin teknik özelliklerinin TUCBS teknik standartlarına uygunluğunu kontrol eder. Söz konusu teknik standartlar için detaylı bilgiye  https://tucbs-public-api.csb.gov.tr/tucbs/tucbs_temel_dokumanlar/TUCBS_TBC.pdf adresi üzerinden erişilebilmektedir.
2. TUCBS Veri Standartları Kontrolü:Coğrafi verilerin TUCBS'nin belirlediği standart hedef şema kolon yapısına uygunluğunun kontrolü için veri modelleri, temalar ve veri kalitesine uygunluğunu değerlendirir.

TUCBS Servis Kontrol Uygulamasının kullanımı “TUCBS 'ye Entegre Olunduğu Nasıl Anlaşılır?” başlığı altında detaylandırılmaktadır.

Örnek Bir Veri Katmanı İçin Veri Servis Oluşturma Çalışmasının Adım Adım Uygulanması

Aşağıda, GeoServer kullanarak örnek bir veri katmanı için (İlçeler) coğrafi veri servisi oluşturmanın adım adım açıklaması bulunmaktadır.

Servis yayınlama işlemlerine başlanılabilmesi için GeoServer uygulamasında kullanıcı girişi yapılmalıdır.

GeoServer kurulduktan sonra varsayılan kullanıcı adı “admin”, şifre ise “geoserver” olarak tanımlıdır. Bu kullanıcı adı ve şifresi ile ilk giriş yapıldıktan sonra şifreler kısmından kullanıcı adı ve şifre bilgisi özelleştirilebilir.

Harita Sunucusunda (Geoserver) Çalışma Alanının (Workspace) Oluşturulması

Çalışma alanı, GeoServer'da verilerinizi organize etmek ve isim çakışmalarını önlemek için kullanılan bir yapıdır. Her çalışma alanı, içindeki katmanlar için benzersiz bir ad alanı sağlar.

Servis yayınlamak için öncelikle GeoServer’da yeni bir çalışma alanı oluşturulmalıdır. Kullanıcı girişi yapıldıktan sonra Çalışma Alanı linki ile oluşturulmaya başlanır. Veri (Data) bölmesinin altında bulunan Çalışma Alanı (Workspace) linkinden ulaşılır.

Çalışma Alanı linkine tıklandıktan sonra açılan sayfada aşağıda gösterildiği gibi yeni alan eklemek için Çalışma Alanı Ekle (Add New Workspace) linkine tıklanır.

Yeni Çalışma Alanı (New Workspace) bölümüne çalışma alanı ismi ve çalışma alanı ile ilişkilendirilmiş URI’si girilmelidir. Çalışma alanı URI’si http://localhost:8080/geoserver/[ÇalışmaAlanıAdı]/wms formatında olmalıdır.

Çalışma Alanı Düzenle ile oluşturulan çalışma alanı Servisler bölümü altında sıralanmış olan servisler içerisinden yayınlanacak servis tipleri işaretlenmelidir.

Oluşturduğumuz ‘entegrasyon’ çalışma alanı aşağıda gösterildiği gibi listelenir.

Harita Sunucusunda (Geoserver) Depo (Store) Oluşturulması

Çalışma alanı oluşturduktan sonra sonra yayınlanacak olan coğrafi verilerin GeoServer’a tanıtılması aşamasında verilerin hangi kaynaktan ulaşılacağı bilgisi yeni bir depo eklemesi ile yapılmaktadır. Veri bölmesi altında bulunan Depolar (Stores) linkinden ulaşılır.

Açılan sayfada aşağıda görüldüğü gibi önceki çalışmalarda oluşturulan depolar listelenir. Bu listede her depo için tip, çalışma alanı, depo adı, depo tipi ve etkinlik durumu bilgileri görüntülenir. Yeni Depo ekle (Add New Store) linki ile veri kaynağı eklenir.

Harita Sunucusunda (Geoserver) Veri Kaynağı (Data Source) Seçilmesi

Açılan listeden veri kaynağı seçilerek GeoServer’a tanımlama işlemi yapılır. Şekil 126’da gösterildiği gibi Vektör, Raster ve Diğer veri kaynakları listelenir. Liste içerisinden coğrafi verimizin bulunduğu kaynak tipi seçilir. Örnek çalışmada coğrafi verimiz PostgreSQL’de olduğu için PostGIS (PostGIS Database) veri kaynağı olarak seçilmiştir.

Veri kaynağı seçildikten sonra çıkan sayfada Temel Depo Bilgileri (Basic Store Info) ve Bağlantı Parametreleri (Connection Parameters) veritabanı bilgileri ile doldurulmalıdır. Yanında (*) işareti bulunan alanlar doldurulması zorunlu kısımlardır.

Harita Sunucusunda (Geoserver) Katman (Layer) Oluşturulması

Veri kaynağında bulunan coğrafi verilerin, katmanlarının oluşturulması ve yayınlanması bu link içerisinde yapılmaktadır. Veri bölmesi altında bulunan Katmanlar (Layers) linkinden ulaşılır.

Açılan sayfada aşağıda gösterildiği gibi daha önce yayınlanmış ve etkin olan katmanlar listelenmektedir. Search seçeneği ile isim, depo adı, title(başlık) gibi anahtar kelimeler ile katman araması yapılabilmektedir. Yeni kaynak ekle (Add a New Layer) linkine tıklayarak yeni katman eklenir.

Açılan Yeni Katman sayfasında ‘den katman ekle alanında hâlihazırda bulunan tüm çalışma alanları listelenir. Bu liste içerisinden çalışmakta olunun alan seçilmelidir.

Çalışma alanı seçildikten sonra çalışma alanında tanımlanan coğrafi veri deposunda bulunan katmanlar listelenir. Her katmanın hizasında bulunan Yayınla (Publish) linki ile yayınlanmak istenen katman seçilerek yayına başlanır.

İlgili katman için yayınla butonuna basıldıktan sonra açılan sayfada koordinat sistemi tanımlanır ve sınır koordinatları otomatik olarak hesaplatılır. Veride koordinat sistemi tanımlı ise Koordinat referans sistemi alanlarında değişiklik yapılması gerekmez. Bu işlem Veriden Hesapla (Compute From Data) ve Yerel Koordinatlardan Hesapla (Compute From Native Bounds) ile gerçekleştirilir.

Yayınlama işlemi katman için bittikten sonra açılan listede katman ismi listelenir. Diğer tabloları yayınlamak için Yeni Kaynak Ekle butonuna basılır çalışma alanı seçilerek diğer katmanlar da yayınlanır.

Katman Grubu (Layer Group) Oluşturma

,

Aynı kategori ya da başlık içerisinde yayınlanması istenen katmanları birleştirmek için katman grupları oluşturulur. Veri bölmesi altında bulunan Katman Grupları (Layer Groups) linkinden ulaşılır.

Katman Grupları sayfasında önceki çalışmalarda açılmış olan katman grupları listelenir. Yeni katman grubu ekle (Add a new layer group) linki ile grup oluşturulur.

Açılan sayfada grup özelinde İsim ve Başlık bilgisi girilir.

Katmanlar bölmesindeki Katman Ekle (Add a layer) seçilerek Şekil 138’deki gibi yayınlanmakta olan katmanlar listelenir. Bu liste içerisinden, katman grubunda bulunması istenilen katmanlar üzerine basılarak seçilir.

İstenilen katmanlar eklendikten sonra Katmanlar başlığının altında Şekil 139’teki gibi görüntülenmelidir. Çizme sırası sütunu altında bulunan oklara ( ) basarak katmanların çizilme sıralaması belirlenir. Grup içerisinde yayınlanırken en üstte bulunması istenilen katman yukarı ok seçeneği ile en birinci sıraya taşınır, en altta olması istenilen katman ise aşağı ok ile en son sıraya taşınır. Katman grubu içerisinde bulması istenilmeyen katman kaldır sütunu altında bulunan ( ) buton ile kaldırılır.

Katmanlar eklendikten sonra tüm katman grubunun Sınır Koordinatları oluşturulmalıdır. Sınırları Oluştur (Generate Bounds) butonu coğrafi veri katman grubunun sınırları hesaplanır ve alanlar dolar.

Yayınlanan servislerin Ulusal Coğrafi Bilgi Platformunda yer alan TUCBS Servis Kontrol uygulaması üzerinden kontrol edilmesi gerekir. Bu platforma https://tucbskontrol.csb.gov.tr/tucbskontrol adresinden erişim sağlanmaktadır. Yayınlanan servislerin TUCBS Servis Kontrolünden geçebilmesi için servis içerisinde tanımlı olması gereken 2 tane Coğrafi Referans Sistemi (CRS) vardır. Bunlar; Coğrafi WGS 84 (EPSG:4326) ve WGS 84 / Pseudo-Mercator (EPSG:3857) olarak belirlenmiştir.

GeoServer’da gerekli tanımlamaların yapılabilmesi için aşağıda belirtilen işlem adımları takip edilmelidir.

1. Aşağıda gösterildiği gibi ilgili alanda servisler bölmesinin altında bulunan servis tipleri (WMS, WFS, WCS, WMTS) için bu işlemler yapılmalıdır. Çalışma alanı içerisinde servisin yayınlandığı Çalışma Alanı seçilir.

1. Seçilen çalışma alanında Sınırlı SRS listesi Şekil 142’de gösterildiği gibi güncellenir. İlgili alan içeriğindeki Desteklenen her CRS için çıktı sınırlayıcı kutu seçeneği işaretlenmelidir. Yapılan işlemler Sakla butonu ile kaydedilir.

Harita Sunucusunda (Geoserver) Stil (Style) Oluşturulması

Katman belli bir stil ile yayınlanacak ise katman yayınlanmadan önce uygun stil yapısı tanımlanmalıdır. TUCBS VE INSPIRE için OGC standartlarında oluşturulan stil yapılarına tanımlama dokümanlarından ulaşılabilir. Bu işlem önceden hazırlanan SLD (Styled Layer Descriptor) dosyası ekleyerek yapılabileceği gibi stil oluşturmak için verilen alana XML formatında kod parçası yazarak da oluşturabilirsiniz. Oluşturulan stilin doğru konumlandırılabilmesi için ilgili çalışma alanı seçilmelidir.

Veri bölmesi altında bulunan Stiller (Styles) linkinden ulaşılır.

Açılan sayfada tanımlı olan daha önce hazırlanmış olan stiller listelenmektedir. Kullanmak istediğimiz stil yok ise Yeni stil ekleyin (Add a New Style) linki ile eklenir.

Açılan sayfada isim ve çalışma alanı girilmelidir.

Stil veri bilgileri girildikten sonra aşağıda gösterilen Style Content bölmesinde bulunan Generate a default style alanı ile verinin geometrisine uygun seçilerek stil oluşturulur.

Sayfanın alt kısmında bulunan pencerede XML formatında kod parçacığı görüntülenir. Bu kodun içerisinde aşağıda gösterildiği gibi çizgi rengi, çizgi kalınlığı, dolgu rengi gibi özellikler tanımlıdır.

Kod parçacığını kontrol ettikten sonra Doğrula butonu ile hata kontrolü yapılır aşağıda gösterilen “No validation errors” uyarıyı alıyorsak kod sorunsuz çalışıyordur. Apply butonu ile oluşturulan stil dosyası veriye uygulanır.

Eğer Şekil aşağıda gösterildiği gibi bu tür bir uyarı alınıyor ise bir hata vardır tekrar kontrol edilmelidir.

Not: Katman stilleri örnekleri ve XML yazılması için teknik bilgilere https://docs.geoserver.org/stable/en/user/styling/sld/cookbook/ adresinden erişilebilir.

Önceden yayınlanmış olan katmanları yeni hazırlanan stillerle yeniden yayınlamak için Katmanlar (Layers) linkinden ilgili katmanın detayları açılır ve Yayınlanıyor (Publishing) sekmesinden WMS Ayarları bölmesi altında bulunan Layer Settings başlığı altında varsayılan stil seçilerek ok ( butonu ile Mevcut Stiller arasından kullanılmak istenen stil Seçili Stiller kutucuğuna aktarılır. Bu yetenek ile belli bir stil ile yayınlanan servisin stili daha sonraki zamanlarda değiştirilebilir. Bu işlem yeniden yayınlanmak istenen tüm katmanlar için yapılır.